NATO Zirvesi operasyonu tutuklamalar: Gözaltılar yargı krizine dönüştü

Ne oldu?

NATO Zirvesi operasyonu tutuklamalar, 7-8 Temmuz'da Ankara'da yapılması planlanan NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi öncesinde Emniyet güçlerince düzenlenen ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran bir güvenlik operasyonudur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talimatıyla gerçekleştirilen eş zamanlı baskınlarda 233 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınan 135 şüpheliden 103'ü çıkarıldıkları mahkemelerce tutuklanarak cezaevine gönderildi. Tutuklamalar, operasyonun zamanlaması ve profili nedeniyle hukuk çevrelerinde ve uluslararası toplumda ciddi tartışmalara yol açtı.

Operasyonun en dikkat çeken tutuklamaları arasında Kaos GL Genel Yayın Yönetmeni ve gazeteci Yıldız Tar, akademisyen Doç. Dr. Emel Memiş ile TEMA Vakfı'nın Ankara'daki 14 gönüllüsü bulunuyor. Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği'nin (MLSA) aktardığına göre, gazeteci Yıldız Tar'a yöneltilen suçlamalar arasında 'toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununa muhalefet' yer alıyor. Tutuklamaların büyük bir kısmının, zirve öncesinde protesto eylemleri planladığı iddia edilen gruplara yönelik olduğu belirtiliyor.

Neden gündemde?

Söz konusu tutuklamalar, operasyonun ölçülülüğü ve zirve güvenliği gerekçesinin sınırları açısından hukuki bir krize dönüştü. Uluslararası Af Örgütü, yaptığı yazılı açıklamada "NATO Zirvesi bahanesiyle protesto hakkının engellenemeyeceğini" vurgulayarak Türk makamlarını ifade ve toplanma özgürlüğüne saygı göstermeye çağırdı. İnsan hakları örgütleri, gözaltı ve tutuklama sayılarının caydırıcı bir atmosfer yaratmayı amaçladığını iddia ediyor.

Kamuoyunun dikkatini çeken bir diğer gelişme ise TEMA Vakfı'ndan gelen açıklama oldu. Vakıf, tutuklanan 14 gönüllüsünün bir doğa gezisi dönüşünde mola verdikleri sırada, tamamen tesadüfen hak arayan bir madenci grubunun eylemine denk geldiklerini belirtti. TEMA, gönüllülerinin organize bir protestonun parçası olmadığını, olayın bir tesadüften ibaret olduğunu savunarak tutuklamaların haksızlığını vurguladı. DW Türkçe'nin haberine göre, TEMA Ankara Temsilcisi de tutuklanan isimler arasında yer alıyor.

Bilinmesi gerekenler

Yargı süreci halen devam ederken, tutuklamaların yasal dayanağı tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Soruşturma kapsamında şüphelilerin büyük bölümüne 'suç işlemek amacıyla örgüt kurma' ve 'toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununa muhalefet' suçlamaları yöneltildi. NOW Haber'de yer alan değerlendirmelerde, dosyadaki kısıtlılık kararları nedeniyle avukatların soruşturma içeriğine erişimde güçlük yaşadığı ve tutuklama gerekçelerinin somut delillerden ziyade geleceğe yönelik tehdit değerlendirmelerine dayandığı iddia ediliyor.

Ankara kulislerinde, güvenlik bürokrasisinin uluslararası bir zirve öncesinde en ufak bir protesto riskini bertaraf etmek adına geniş bir gözaltı dalgası başlattığı konuşuluyor. Öte yandan, aralarında Doç. Dr. Emel Memiş gibi tanınmış bir akademisyenin bulunması, operasyonun yalnızca sokak eylemlerine değil, entelektüel muhalefete de gözdağı verme amacı taşıdığı yorumlarına neden oldu.

Sırada ne var?

Tutuklu sayısının yüksekliği, önümüzdeki günlerde hem iç hukuk yollarında hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde yeni başvuruların gündeme gelebileceğine işaret ediyor. Sivil toplum kuruluşları, tutuklamaların hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvurular hazırlıyor. Uluslararası Af Örgütü ve benzeri yapılar, NATO üyesi ülkelerin hükümetlerini Türkiye'deki ifade özgürlüğü ihlallerine karşı somut adım atmaya davet ediyor.

Zirve tarihi yaklaşırken, tahliye edilmeyenlerin durumu diplomatik görüşmelerin de gündem maddelerinden biri haline gelebilir. Güvenlik güçlerinin ise zirve süresince alternatif eylem planlarına karşı teyakkuz halini sürdüreceği belirtiliyor.