NATO zirvesi öncesi sosyal medyada erişim engeli dalgası
NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi öncesinde, aralarında gazeteci, siyasi parti ve aktivistlerin bulunduğu çok sayıda sosyal medya hesabına 'milli güvenlik' gerekçesiyle erişim engeli getirildi.
Ne oldu?
NATO sosyal medya engeli, NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin hemen öncesinde, Türkiye'de çok sayıda X (eski Twitter) hesabına getirilen erişim kısıtlamalarını tanımlayan bir gelişmedir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından uygulanan engellemeler, ağırlıklı olarak zirveye yönelik protesto çağrıları yapan ya da hükümeti eleştiren hesapları kapsadı. Engellenen hesaplar arasında Emek Partisi (EMEP) Genel Başkan Yardımcısı Arzu Erkan, Türkiye Komünist Hareketi'nin (TKH) resmi hesapları ve çeşitli bağımsız gazetecilerin kişisel X hesapları yer aldı. Kararın gerekçesi olarak 'milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması' gösterildi.
Neden gündemde?
Erişim engelleri, ifade özgürlüğü ve sansür tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, engellemelerin NATO Zirvesi sırasında olası protesto seslerini bastırmaya yönelik olduğunu savunuyor. Emek Partisi'nden yapılan açıklamada, Arzu Erkan'ın hesabının 'NATO'ya ve emperyalizme karşı yaptığı paylaşımlar nedeniyle' engellendiği öne sürüldü. TKH ise yaptığı yazılı açıklamada, 'Bağımsızlık isteyenlere değil, NATO'ya erişimi kısıtlayın' ifadelerini kullanarak tepki gösterdi. Basın meslek örgütleri de engellemeleri 'haber alma hakkına darbe' olarak nitelendirdi. Konunun gündemde kalmasının bir diğer nedeni, engellemelerin sulh ceza hakimliği kararlarıyla değil, doğrudan BTK üzerinden idari bir tasarrufla yapıldığı iddiası.
Bilinmesi gerekenler
Erişim engeli getirilen hesapların ortak özelliği, NATO karşıtı söylemleri ve zirve sırasında düzenlenecek eylem çağrılarıydı. Kısıtlamalar yalnızca Türkiye'deki kullanıcıları etkileyecek şekilde uygulandı. Daha önce de benzer uluslararası zirveler ve kritik siyasi dönemler öncesinde sosyal medya platformlarında bant daraltma ya da erişim engeli kararları alınmış, bu uygulamalar hep benzer tartışmalara yol açmıştı. Resmi makamlardan henüz engellerin kapsamına dair ayrıntılı bir liste ya da sayı paylaşılmadı. Karara dayanak yapılan 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un ilgili maddeleri, 'milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması' halinde içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi için idari tedbir alınmasına olanak tanıyor. Ancak hukukçular, bu yetkinin ifade özgürlüğünü ihlal edecek şekilde geniş yorumlanmasının Anayasa'ya aykırı olduğu görüşünde.
Sırada ne var?
Engelleme kararlarına karşı ilgili kişi ve kurumların yargı yoluna başvurması bekleniyor. Sulh ceza hakimliklerine yapılacak itirazların nasıl sonuçlanacağı, benzer uygulamaların gelecekteki uluslararası etkinlikler öncesinde emsal teşkil edip etmeyeceğini belirleyecek. NATO Zirvesi sona erdikten sonra kısıtlamaların kaldırılıp kaldırılmayacağı da takip ediliyor. Uluslararası basın özgürlüğü örgütlerinin konuyu raporlaması ve Türkiye'deki dijital hak ihlalleri listesine eklemesi olası görünüyor. Kullanıcılar ise erişime kapatılan hesaplara VPN gibi alternatif yöntemlerle ulaşmaya devam ediyor. Resmi kurumlardan konuyla ilgili yeni bir açıklama gelmediği sürece, tartışmanın siyasi ve hukuki boyutuyla gündemde kalmayı sürdüreceği anlaşılıyor.
Sık Sorulan Sorular
NATO sosyal medya engeli hangi hesapları kapsıyor?
EMEP Genel Başkan Yardımcısı Arzu Erkan, TKH'nin resmi hesapları ve NATO Zirvesi protestolarıyla ilgili paylaşım yapan çok sayıda bağımsız gazeteci ve aktivistin X hesapları erişime kapatıldı.
Erişim engeli hangi gerekçeyle getirildi?
BTK tarafından uygulanan erişim engelinin resmi gerekçesi 'milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması' olarak açıklandı. Karara dayanak olarak 5651 sayılı İnternet Yasası'nın ilgili maddeleri gösterildi.
Engellemeler ne zaman kalkacak?
NATO Zirvesi'nin sona ermesinin ardından kısıtlamaların kaldırılıp kaldırılmayacağına dair resmi bir açıklama yapılmadı. Konuyla ilgili hukuki süreçlerin başlatılması bekleniyor.
Bu tür engellemeler daha önce yaşandı mı?
Evet, Türkiye'de uluslararası zirveler, kritik siyasi olaylar ya da toplumsal hassasiyet taşıyan dönemler öncesinde benzer erişim kısıtlamaları ve bant daraltma uygulamaları geçmişte de görüldü.