NATO'ya diplomatik hediye: Erdoğan'ın liderlere verdiği özel yapım revolverlerin perde arkası

Ne oldu?

NATO'ya diplomatik hediye, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 10-11 Temmuz 2023'te Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi sırasında müttefik liderlere takdim ettiği özel yapım revolver tabancalardır. Türk savunma sanayisinin el işçiliğiyle üretilen, üzerinde özel işlemeler bulunan bu hediyeler, zirvenin en çok konuşulan anlarından birine sahne oldu. Ancak asıl sürpriz hediyelerin verilmesinden sonra yaşandı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın da aralarında bulunduğu bazı liderlerin, kendi ülkelerinin katı ateşli silah yasaları ve lisanslama prosedürleri nedeniyle hediyeyi ülkelerine götüremediği ortaya çıktı. Revolverler diplomatik çantayla taşınmaya çalışılsa da gümrük mevzuatı izin vermedi. Hediyelerin bir bölümü büyükelçiliklere emanet edilirken, durum "diplomatik hediye krizi" olarak uluslararası basında yankı buldu.

Neden gündemde?

Konu, bir ayı aşkın süre sonra olayın perde arkasının Türk ve yabancı basında detaylanmasıyla yeniden gündemin üst sıralarına yerleşti. İlk etapta "Erdoğan'dan sürpriz hediye" olarak sunulan bu jestin, alıcı ülkelerde yarattığı hukuki açmaz, diplomasi ve devlet gelenekleri arasındaki kültürel farklılıkları gözler önüne serdi. Türkiye'de av tüfeği ve tabanca hediye etme kültürü, dostluk ve güven sembolü olarak görülürken, İngiltere gibi ülkelerde sıkı denetime tabi. İngiltere Başbakanı Starmer'ın hediyeyi ülkesine sokamaması, olayın mizahi olduğu kadar diplomatik protokol açısından da ders niteliğinde olduğu yorumlarını beraberinde getirdi. Sosyal medyada ve siyasi kulislerde "hediye krizi" olarak anılan bu durum, devlet başkanlarına verilen hediyelerin genellikle ülkeye girişinde bildirim zorunluluğu olduğu, hatta maddi değeri yüksekse devlet hazinesine devredilmesi gerektiği bilgisini yeniden hatırlattı.

Bilinmesi gerekenler

Takvim gazetesinin haberine göre revolverler, Türkiye'de özel bir silah üreticisi tarafından liderler için özel olarak tasarlandı. Silahların üzerinde ince işçilikle işlenmiş Osmanlı motifleri ve liderlerin isimlerinin baş harfleri bulunuyor. Medyascope'un aktardığına göre, zirve sonrası bazı liderlerin güvenlik ekipleri hediyenin kendi ülkelerine sokulması için yoğun diplomatik trafik yürüttü ancak sonuç alınamadı. GZT'nin haberinde ise İngiltere dışında benzer bir sorunu yaşayan başka liderlerin de olduğu iddia edildi; bu ülkelere dair resmi bir açıklama ise yapılmadı. Türk devlet protokolünde uzun yıllardır yabancı devlet adamlarına ipek halıdan porselen vazoya, geleneksel el sanatlarından son dönemde savunma sanayii ürünlerine uzanan bir yelpazede hediyeler veriliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın daha önceki zirvelerde de yabancı liderlere yerli elektrikli otomobil Togg ve çeşitli insansız hava aracı maketleri armağan ettiği biliniyor. Ancak işlevsel ve ateşli bir silah hediye edilmesi, NATO tarihinde ilk kez böyle bir olayın yaşanmasına neden oldu.

Sırada ne var?

Dışişleri Bakanlığı ve Cumhurbaşkanlığı tarafından şu ana kadar konuyla ilgili resmi bir açıklama yapılmış değil. Diplomatik kaynaklar, bundan sonraki süreçte yabancı liderlere verilecek hediyelerin, alıcı ülkenin yasal mevzuatına uygunluğu konusunda daha titiz bir ön incelemeden geçirilebileceğini belirtiyor. İngiltere tarafındaysa revolverin akıbeti merak konusu; hediyenin Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği'nde sergilenmesi ya da özel bir koleksiyona kaydedilmesi seçenekleri arasında karar verilmesi bekleniyor. Önümüzdeki Eylül ayında New York'ta gerçekleşecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda Erdoğan'ın diğer liderlere nasıl bir hediye stratejisi izleyeceği ise şimdiden Washington kulislerinde konuşulmaya başlandı.