NATO Medya Ambargosu: Zirve Öncesi Bağımsız Gazeteciliğe Şok Engel

Ne oldu?

NATO medya ambargosu, Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesi öncesinde, muhalif ve bağımsız yayın organlarında çalışan en az sekiz gazetecinin akreditasyon başvurusunun NATO yetkililerince gerekçesiz biçimde reddedilmesiyle somutlaşan bir basın kısıtlama uygulamasıdır. DW Türkçe’nin haberine göre, zirve için geri sayım sürerken NATO’nun akreditasyon birimi, başta Cumhuriyet gazetesi olmak üzere pek çok medya kuruluşuna ret yanıtı gönderdi. Ret kararlarının gerekçesiz olması, uygulamanın keyfi olduğu eleştirilerini beraberinde getirdi. Türkiye’de AKP iktidarının muhalif medyaya yönelik yıllardır süren akreditasyon engellemelerinin bir benzerinin bu kez NATO çatısı altında yaşandığı öne sürülüyor. Edinilen bilgilere göre, NATO’ya yapılan itirazlar sonuçsuz kaldı ve gazeteciler zirveyi takip edebilmek için hukuki yollara başvurmaya hazırlanıyor.

Neden gündemde?

Konunun gündemin ilk sıralarına oturmasının birkaç temel nedeni var. İlk olarak, NATO’nun kendini demokrasi, bireysel özgürlük ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle tanımlayan bir ittifak olması bu ambargoyu çelişkili kılıyor. Açıklama talep eden basın meslek örgütleri, NATO'nun kuruluş anlaşmasındaki temel değerleri hatırlatarak kararın kabul edilemez olduğunu vurguladı. İkinci önemli nokta ise uygulamanın yarattığı siyasi yansıma. Türkiye’de iktidarın bazı medya kuruluşlarına yönelik uzun süredir devam eden akreditasyon kısıtlamalarının NATO zirvesinde de sürdüğü yorumları yapılıyor. Bu da uluslararası bir güvenlik zirvesinin ulusal siyasete alet edildiği tartışmalarını alevlendirdi. Üçüncü olarak, Evrensel.net’in gündeme getirdiği bir başka boyut dikkat çekiyor: Zirve için Ankara’nın altyapısına milyarlarca liralık yatırım yapılırken, bu masrafların kamu bütçesine getirdiği yük ile bağımsız gazetecilerin bilgiye erişiminin engellenmesi arasındaki tezat kamuoyunda geniş yankı buldu.

Bilinmesi gerekenler

Bu olayın doğru anlaşılması için birtakım teknik detaylar ve bağlam bilgisi kritik önem taşıyor. NATO zirvelerinde akreditasyon süreci normalde iki aşamalı işliyor. Medya kuruluşları NATO’ya başvuruyor; ittifak uygun görürse gazetecilere erişim kartı veriliyor. Ancak yüksek güvenlikli zirvelerde, ev sahibi ülkenin istihbarat ve güvenlik birimlerinin yaptığı arka plan kontrollerine göre itiraz edebileceği, bu itirazın da çoğu zaman kabul gördüğü biliniyor. Bugüne kadar iddialar reddedilse de, ambargonun arka planında ev sahibi ülkenin (Türkiye’nin) listeye müdahalesi olabileceği kuşkusu dayanaksız değil. DW ve Cumhuriyet’in ortaya koyduğu tablo, akreditasyonu reddedilenlerin tamamına yakınının hükümete eleştirel yayın organları olması nedeniyle bu kuşkuyu güçlendiriyor. NATO cephesinden ise henüz resmi bir açıklama gelmiş değil. Tarafların sessizliği, şeffaflık tartışmalarını derinleştiriyor. Basın özgürlüğü örgütleri, bu ambargonun ileride uluslararası mahkemelere taşınabilecek bir hak ihlali olduğunu düşünüyor.

Bundan sonra ne olacak?

Zirveye sayılı günler kala, akreditasyonu reddedilen gazetecilerin hukuki mücadele başlatma ihtimali belirginleşmiş durumda. Meslek örgütleri NATO Genel Sekreterliği nezdinde lobi faaliyetlerine hız verirken, uluslararası basın özgürlüğü ağlarından da dayanışma mesajları geliyor. Kısa vadede NATO’nun kararını gözden geçirmesi beklenmiyor. Ancak uygulama sürerse, zirve süresince resmi açıklamalar ve liderlerin konuşmaları dışında, salondaki bağımsız gazeteci gözlemlerinden yoksun kalınacak. Bu durum, kamuoyunun zirveyi yalnızca iktidara yakın medyanın filtresinden okuması riskini doğuruyor. Orta vadede ise NATO’nun medya ilişkileri politikasına dair kapsamlı bir sorgulamanın başlaması muhtemel. Eğer NATO kamuoyu baskısına direnirse, bu kez ittifakın demokrasi söylemi ile eylemleri arasındaki makas tarihin en geniş noktalarından birine ulaşabilir.