NATO gözaltıları nedir? Zirve öncesi operasyonların anatomisi

Ne oldu?

NATO gözaltıları, Türkiye'nin ev sahipliğinde Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesi öncesinde, 23 Haziran 2026'da Ankara ve İstanbul merkezli başlatılan geniş çaplı bir operasyon dalgasını tanımlıyor. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın koordinasyonunda yürütülen operasyonlarda, çeşitli örgütlere mensup oldukları iddia edilen 241 kişi hakkında gözaltı kararı verildi; bunlardan 209'u ilk gün içinde yakalandı. İlerleyen saatlerde sayının 233'e yükseldiği bildirildi. Gözaltına alınanlar arasında Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Emel Memiş, emekli diplomatlar, gazeteciler ve insan hakları savunucuları da bulunuyor.

Ev baskınlarıyla gerçekleştirilen gözaltıların, NATO zirvesi sırasında protesto eylemleri planladığı iddia edilen gruplara yönelik olduğu öne sürüldü. Operasyonların özellikle sol, sosyalist ve komünist gruplar ile LGBTİ+ aktivistlerini hedef aldığı belirtiliyor. Gözaltı işlemleri Ankara Emniyet Müdürlüğü'nde sürerken, avukatların müvekkillerine erişiminde kısıtlamalar yaşandığı rapor edildi.

Neden gündemde?

Olay, operasyonların zamanlaması ve yöntemi nedeniyle kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Gözaltıları takip etmek isteyen avukatların polis tarafından darbedildiği iddiaları, süreci sıradan bir güvenlik operasyonundan çıkarıp ifade özgürlüğü ve savunma hakkı tartışmasına dönüştürdü. Cumhuriyet gazetesinin aktardığına göre, gözaltıları izlemek isteyen çok sayıda avukat fiziksel şiddete maruz kaldı ve bu avukatlardan bazıları hakkında "polise mukavemet" gerekçesiyle işlem yapıldı. Şiddet uygulayan polislerle ilgili olarak ise dosyadan çektirilme yöntemine başvurulduğu bildiriliyor.

Bununla birlikte, daha önce de benzer kritik uluslararası zirveler öncesinde muhalif isimlere yönelik operasyonlar düzenlenmesi, bu gözaltıların “NATO zirvesi” ile anılmasına ve hafızalarda yer etmesine neden oldu. Mülkiyeliler Birliği'nde toplanan hak savunucuları ve Eğitim Sen üyeleri gözaltıları protesto ederek operasyonun demokratik hakları hedef aldığını savundu.

Bilinmesi gerekenler

Gözaltı kararları Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talimatıyla verildi. Savcılık, soruşturmanın kapsamı hakkında detaylı bir açıklama yapmazken, "örgüt üyeliği" ve "toplumsal olayları provoke etme" şüphesi üzerinde durulduğu belirtiliyor. Aralarında Doç. Dr. Emel Memiş'in de bulunduğu bazı isimlerin akademik çalışmaları ve barış çağrılarıyla tanınması, operasyonun “güvenlik” eksenli mi yoksa “siyasi” bir tasarruf mu olduğu yönündeki tartışmaları alevlendirdi.

Emniyetteki işlemler sırasında ifade alma süreçlerinin 24 saati aştığı, bu süre zarfında avukatların müvekkillerine erişiminin engellendiği öne sürüldü. Artı Gerçek'in haberine göre, gözaltındaki isimlerin ifade işlemleri başladı, ancak sürecin hukuki denetime büyük ölçüde kapalı yürütülmesi eleştiri konusu. Güvenlik bürokrasisi ise işlemlerin NATO zirvesi gibi kritik bir diplomatik etkinliğin sorunsuz geçmesine yönelik rutin bir tedbir olduğunu savunuyor.

Sırada ne var?

Gözaltına alınan 233 kişiden bir kısmının emniyetteki işlemlerinin tamamlandığı ve adliyeye sevk edilmeye başlandığı bildiriliyor. Ancak dosyadaki gizlilik kararı nedeniyle hangi isimlerin tutuklama talebiyle mahkemeye çıkarılacağı henüz netlik kazanmadı. Hukuk çevreleri, özellikle polis şiddetine maruz kaldığı iddia edilen avukatlarla ilgili bağımsız bir idari soruşturma açılması gerektiğini vurguluyor. Sivil toplum kuruluşları ve meslek örgütleri ise gözaltıların NATO zirvesi gerekçe gösterilerek muhalefeti susturma operasyonuna dönüştüğü eleştirisini dile getirerek önümüzdeki günlerde yeni protestolar düzenlemeye hazırlanıyor.