NATO'da 'Savunma Bankası' dönemi: 9 ülkeden tarihi imza

Ne oldu?

NATO ortak banka girişimi, ittifak üyesi 9 ülkenin savunma yatırımlarını finanse etmek için yeni bir çok uluslu finans kuruluşu oluşturma kararıdır. Ankara'da bir araya gelen Türkiye, Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Polonya, Yunanistan, Finlandiya ve Norveç'in savunma bakanları veya temsilcileri, bu yönde bir niyet mektubuna imza attı. 'NATO Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası' (NATO DSGB) olarak adlandırılması beklenen yapı, klasik bir ticari bankadan ziyade, üye ülkelerin sermaye katkısıyla çalışacak bir kalkınma ve yatırım bankası modelini esas alıyor. Temel hedef, özellikle hava savunma sistemleri, milli muharip uçak ve insansız deniz araçları gibi büyük bütçeli projelere, siyasi konjonktüre takılmadan ve piyasa koşullarından daha uygun faizlerle uzun vadeli finansman sağlamak. Bu girişim, NATO'nun geleneksel yapısı dışında, üye ülkelerin kendi inisiyatifiyle oluşturduğu isteğe bağlı bir iş birliği olarak öne çıkıyor. Halihazırda NATO bünyesinde ortak projeler için Ortak Fonlama (Common Funding) mekanizması bulunsa da, bu yeni banka çok daha geniş ve esnek bir finansal araç olarak tasarlanıyor. Kurulacak bankanın merkezinin neresi olacağı, sermaye yapısı ve hangi projelere öncelik verileceği gibi kritik ayrıntılar ise henüz netlik kazanmış değil; bu konular önümüzdeki aylarda yapılacak teknik görüşmelerle belirlenecek.

Neden gündemde?

Konu, iki temel nedenden dolayı Türkiye'nin ve dünyanın gündeminde. Birincisi, bu girişim, son yıllarda sıkça tartışılan 'Avrupa'nın stratejik özerkliği' ve 'NATO'nun yük paylaşımı' meselelerine somut bir yanıt niteliği taşıyor. Avrupa Birliği'nin kendi savunma bankası kurma fikri uzun süredir masadayken, ABD'nin de dahil olmadığı bu yeni NATO eksenli yapılanma, Avrupalı müttefiklerin kendi aralarında yeni finansman modelleri arayışına girdiğini gösteriyor. İkincisi, Türkiye açısından girişim, bir yandan savunma sanayindeki büyüme ivmesini sürdürmek, diğer yandan da Batılı müttefiklerle ilişkilerde pozitif bir gündem yaratmak için önemli bir fırsat olarak okunuyor. Özellikle Türk savunma şirketlerinin ihracat ve ortak üretim projelerinde finansmana erişiminin kolaylaşması, bu iş birliğinin en somut getirilerinden biri olarak görülüyor. Ayrıca, imzanın Ankara'da atılmış olması da Türkiye'nin bu yeni oluşumdaki kurucu ve merkezi rolüne işaret ediyor.

Bilinmesi gerekenler

İlk olarak, bu banka bir 'savunma harcamaları havuzu' değil, bir yatırım bankasıdır. Her üye ülke bankaya sermaye koyacak ve banka, topladığı bu sermaye ve sağlayacağı yüksek kredi notu sayesinde uluslararası piyasalardan düşük maliyetle borçlanarak projelere kaynak aktaracak. İkincisi, yapı NATO'nun tüm üyelerine değil, sadece kurucu 9 ülkeye ve sonradan katılacaklara açık olacak. Üçüncüsü, bankanın finanse edeceği projelerin kapsamı oldukça geniş tutuluyor; siber güvenlik altyapılarından, dayanıklılık projelerine ve hatta çift kullanımlı (sivil-asker) teknoloji yatırımlarına kadar uzanması planlanıyor. Son olarak, girişimin tam anlamıyla faaliyete geçmesi için üye ülkelerin parlamentolarından onay alınması ve bankanın ana sözleşmesinin hazırlanması gibi bürokratik süreçlerin tamamlanması gerekiyor. Bu sürecin birkaç yılı bulabileceği değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Bundan sonraki aşama, yoğun bir teknik diplomasi trafiği olacak. Üye ülkelerin hazine ve maliye bakanlıklarından uzmanlar, bankanın sermaye yapısı, yönetim modeli, karar alma mekanizmaları ve merkezi gibi temel konuları müzakere edecek. Bankanın merkezi için Ankara, Paris veya Frankfurt gibi seçenekler konuşuluyor, ancak kesin bir karar yok. Esas kritik eşik ise, her ülkenin bankaya ne kadar sermaye taahhüdünde bulunacağı ve kredi riskini nasıl paylaşacağı olacak. Bu modelin başarılı olması halinde, NATO'nun geleneksel ortak bütçe tartışmalarına alternatif, devrim niteliğinde bir finansman aracı olarak tarihe geçmesi bekleniyor.