MSB'den müttefiklik vurgusu: CAATSA yaptırımları kalkmalı
Milli Savunma Bakanlığı, Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemi tedariki nedeniyle maruz kaldığı CAATSA yaptırımlarının müttefiklik ruhuyla bağdaşmadığını belirterek tüm kısıtlamaların kaldırılması çağrısını yineledi.
Ne oldu?
CAATSA yaptırımları kalkmalı, Milli Savunma Bakanlığı'nın (MSB) haftalık basın bilgilendirme toplantısında gündeme getirdiği ve Türkiye ile ABD arasındaki savunma iş birliğini uzun süredir geren bir talep. Bakanlık kaynakları, ABD’nin Hasımlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası (CAATSA) kapsamında Türkiye'ye uygulanan yaptırımların, NATO müttefikliği ruhuyla bağdaşmadığını vurguladı. Yapılan açıklamada, bu yaptırımların yalnızca Türkiye'yi değil, ittifakın caydırıcılığını ve birlikte çalışabilirliğini de zayıflattığına dikkat çekildi. Bakanlık, hem açık hem de örtülü tüm kısıtlamaların ve yaptırımların kaldırılması gerektiğini net bir dille ifade etti.
Neden gündemde?
Bu açıklama, uluslararası konjonktürün yeniden şekillendiği ve Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasının beklendiği bir dönemde geldi. MSB kaynaklarının değerlendirmesi, özellikle Yunanistan Başbakanı Miçotakis’in Türkiye ile ilgili son açıklamaları ve ABD'deki başkanlık seçim sürecine dair sorularla aynı çerçevede yapıldı. Türkiye, S-400 hava savunma sistemlerini Rusya’dan tedarik etmesinin ardından 2020 yılının Aralık ayında CAATSA yaptırımlarına maruz kalmış, bu durum F-35 programından çıkarılmasına ve savunma sanayii kuruluşlarına yönelik kısıtlamalara yol açmıştı. Türk yetkililer, S-400 alımının ulusal güvenlik ihtiyacından kaynaklandığını ve ABD’nin Patriot sistemlerini satma konusunda yıllarca isteksiz davrandığını sürekli hatırlatıyor. Şimdi ise Washington yönetimiyle yapılabilecek olası yeni bir diyalogda, bu yaptırımların en önemli başlıklardan biri olması bekleniyor.
Bilinmesi gerekenler
CAATSA, ABD'nin İran, Rusya ve Kuzey Kore gibi ülkelerle büyük çaplı savunma iş birliklerine giren aktörlere yaptırım uygulamasını öngören bir yasa. Türkiye, bu yasayla cezalandırılan ilk NATO üyesi oldu. Yaptırımlar, Savunma Sanayii Başkanlığı'na ve dönemin başkanı İsmail Demir'e yönelik seyahat yasağı ve mal varlığı dondurma gibi tedbirleri içeriyordu. Daha da kritik olan, Türk savunma sanayisinin Amerikan teknolojisine ve tedarik zincirine erişimini zorlaştıran örtülü ambargolardı. Bu durum, özellikle TUSAŞ, Roketsan ve ASELSAN gibi kritik kurumların bazı alt bileşen ve motor tedariklerini etkiledi. MSB’nin son açıklaması, Ankara’nın bu meseleyi sadece ikili ilişkilerin teknik bir unsuru olarak değil, siyasi güven ve müttefiklik bağlarının bir testi olarak gördüğünü bir kez daha teyit ediyor.
Sırada ne var?
Ankara’daki beklenti, ABD’de yeni göreve gelecek yönetimin veya mevcut yönetimin, Türkiye’nin NATO’daki stratejik rolünü ve Ukrayna krizindeki dengeleyici konumunu yeniden tartarak yaptırımları gevşetme ihtimali üzerine yoğunlaşıyor. Gayriresmi görüşmelerde, Türkiye’nin S-400 sistemlerini aktif olarak kullanmama veya teknik görüşmelere açık olma gibi bazı formüllere sıcak bakabileceği, karşılığında F-35 programına dönüş ya da mevcut kısıtlamaların hafifletilmesini isteyebileceği konuşuluyor. Ancak resmi düzeyde henüz somut bir müzakere takvimi açıklanmadı. Türk tarafı, savunma ihtiyaçlarının meşruiyetini vurgulamaya devam ederken, top şu an Washington sahasında görünüyor.
Sık Sorulan Sorular
CAATSA yaptırımları Türkiye'yi nasıl etkiledi?
CAATSA yaptırımları nedeniyle Türkiye F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı. Ayrıca Savunma Sanayii Başkanlığı ve üst düzey yetkililerine yaptırımlar uygulandı. Örtülü ambargolar ise Türk şirketlerinin bazı kritik savunma bileşenlerine ve teknolojilere erişimini kısıtladı.
MSB 'açık veya örtülü tüm kısıtlamalar' derken neyi kastediyor?
Açık kısıtlamalar CAATSA kapsamındaki resmi yaptırım kararlarıdır. Örtülü kısıtlamalar ise yazılı bir karar olmamasına rağmen, ABD'li yetkililerin Türk savunma projelerine yönelik ihracat lisanslarını, ortak üretim izinlerini ve teknoloji transferlerini gayriresmi olarak bloke etmesi veya aşırı geciktirmesini ifade eder.
CAATSA yaptırımlarının kalkma ihtimali var mı?
Henüz net bir karar yok. Ancak Türkiye, jeopolitik gelişmeler karşısında stratejik bir müttefik olarak bu yaptırımların kaldırılması gerektiğini sürekli gündeme getiriyor. Olası bir çözüm için S-400 sistemlerinin konumlandırılmasıyla ilgili teknik müzakerelerin kapısı aralık görünüyor, fakat resmi bir müzakere takvimi bulunmuyor.