Mezuniyet sevincine gölge düşüren tablo: Dünya sıralamasında Türk üniversiteleri ne durumda?

Ne oldu?

Türk üniversiteleri dünya sıralaması; Quacquarelli Symonds (QS) tarafından yayımlanan 2027 listesiyle birlikte, yükseköğretimdeki uluslararası konumumuzu bir kez daha mercek altına aldı. Açıklanan sonuçlara göre dünyanın en iyi ilk 500 üniversitesi arasına Türkiye’den 6 kurum girmeyi başardı. İlk 1000’e ise toplam 11 Türk üniversitesi yerleşti. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), bu yılki performansıyla Türkiye sıralamasında zirveye çıkarak dikkatleri üzerine çekti.

QS’in akademik itibar, işveren tanınırlığı ve atıf etkisi gibi kriterleri baz alan değerlendirmesinde, Türk üniversitelerinin son yıllardaki yükseliş ivmesi korunuyor gibi görünüyor. Ancak listedeki dalgalanmalar, bazı köklü üniversitelerin sıralamada gerilediğini de ortaya koyuyor. Bu liste, genç nüfusun eğitim kariyerini planlarken dikkate aldığı en kritik referans noktalarından biri olmaya devam ediyor.

Neden gündemde?

Tercih dönemlerinin yaklaşması ve genç işsizliğin yapısal bir soruna dönüşmesi, üniversite sıralamalarını yalnızca akademik bir mesele olmaktan çıkarıp sosyal bir tartışmaya dönüştürdü. Üniversite tercihi yapacak milyonlarca aday ve ailesi için "ilk 500’e giren okul" etiketi, artık diplomanın yurt dışı denklik ve prestij gücünü belirleyen bir ölçüt haline geldi.

Sıralamalardaki hareketlilik, akademi dünyasında beyin göçü ve nitelikli yayın üretimi tartışmalarını da alevlendirdi. Türkiye, özellikle URAP gibi yerel sıralama kuruluşlarının raporlarında da görüldüğü üzere, bilimsel makale sayısında dünyada belli bir hacme ulaşsa da, makale başına düşen atıf ve küresel görünürlükte henüz istenen seviyede değil. Üniversitelerin sanayi iş birliği ve uluslararası öğretim üyesi oranı gibi alanlardaki eksiklikleri, üst sıralara tırmanışın önündeki en büyük engeller olarak görülüyor.

Bilinmesi gerekenler

Sıralamaya birden fazla endeksten bakmak şart. QS sıralamasının yanı sıra ODTÜ Enformatik Enstitüsü bünyesinde yayımlanan URAP raporları, Türkiye'nin akademik performansını daha farklı bir perspektiften ele alıyor. URAP’ın son verilerinde Hacettepe Üniversitesi dünya genelinde 524’üncü sırada yer alarak belirli metriklerde öne çıkıyor. Öte yandan THE (Times Higher Education) sıralamasında ise Türkiye’den ilk 500’e giren üniversite sayısı oldukça sınırlı.

Listede dikkat çeken bir diğer nokta, vakıf üniversitelerinin artan varlığı. Devlet üniversitelerinin yanı sıra bazı vakıf üniversiteleri de özellikle belirli alan bazlı sıralamalarda kendilerine yer buluyor. Türkiye’den toplamda 47 üniversitenin dünya sıralamasına girdiği bilgisi, eğitim ekosisteminin zannedilenden daha geniş bir temsiliyete sahip olduğunu fakat bu temsiliyetin üst dilimlerde konsantre olmadığını gösteriyor.

Sırada ne var?

Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) araştırma üniversitelerine ayırdığı özel bütçeler ve performansa dayalı fonlama sistemi, gelecek yıllarda bu tablonun değişmesi için en büyük umut. Açıklanan yeni akademik teşvik programlarının özellikle patent ve uluslararası ortak yayınları artırması bekleniyor.

Ancak uzmanlar, artan enflasyon ve kur baskısı altındaki araştırma altyapılarının iyileştirilmemesi halinde, mevcut başarının sürdürülebilir olmayacağı uyarısında bulunuyor. Küresel akademisyen hareketliliği ve dijitalleşme yarışı hızlanırken, Türk üniversitelerinin önümüzdeki dönemde ilk 400 bandını zorlayıp zorlayamayacağı merak konusu. Henüz hiçbir Türk üniversitesinin ilk 300’de olmaması, eğitim politikalarında yeni bir seferberlik çağrısını zorunlu kılıyor.