Metroda kapalılar söylemi: 28 Şubat zihniyetinin yeniden hortlaması ve hukuki süreç

Ne oldu?

Metroda kapalılar söylemi, İstanbul'da toplu taşıma aracında yaşanan sözlü bir tartışma sonrası sosyal medyaya yansıyan ve kamuoyunda büyük tepki çeken görüntülerle gündeme gelen nefret söylemi olayıdır. Bir kadın yolcunun, metroda karşılaştığı başörtülü vatandaşlara yönelik “Her tarafından cahillik akıyor. Mümkünse bütün kapalılar kapatılsın, imha edilsin” şeklinde ifadeler kullandığı video, kısa sürede sosyal medyada yayılarak infial uyandırdı. Söz konusu görüntülerin gündeme oturmasının ardından İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı resen soruşturma başlattı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın da bizzat devreye girerek “Bu zihniyeti lanetliyorum” açıklaması yaptığı ve konunun takipçisi olacağını belirttiği öğrenildi. Kısa bir süre içinde şüpheli Hatice Ö. isimli kadın, İstanbul Emniyet Müdürlüğü ekiplerince gözaltına alındı; emniyetteki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edileceği bildirildi.

Neden gündemde?

Olay, hem söylemin sertliği hem de taşıdığı tarihsel göndermeler sebebiyle toplumun geniş kesimlerini rahatsız ederek ana gündem maddesi haline geldi. Kamuoyunda bu ifadeler, Türkiye’nin yakın geçmişinde başörtüsü yasaklarının uygulandığı 28 Şubat postmodern darbesi zihniyetiyle özdeşleştirildi. Gazeteler ve yayın organları olayı “Metroda 28 Şubat kafası” ve “28 Şubat zihniyeti metroda hortladı” başlıklarıyla aktardı. Olayın bu kadar hızlı büyümesinin arkasında, bireysel bir hakaret vakasının ötesine geçerek toplumsal barışı ve bir arada yaşama kültürünü doğrudan hedef alması yatıyor. Siyasi isimlerin ve bakanlık düzeyinde yetkililerin hızlı tepki vermesi, konunun hükümet nezdinde de en üst düzeyde takip edildiğini gösterdi. Bakan Işıkhan’ın talimatının ardından emniyet birimlerinin süratle harekete geçmesiyle şüpheli bir gün içinde tespit edilerek yakalandı. Ayrıca konu, sosyal medya platformlarında “#KapalılaraÖzgürlük” ve “#NefretSöylemiSuçtur” gibi etiketlerle gündem olmaya devam ediyor.

Bilinmesi gerekenler

Olayın hukuki boyutunda, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma kapsamında şüpheli hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde “halkın bir kesimini inanç farklılığına dayanarak alenen aşağılama” ve “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” suçlamaları değerlendiriliyor. Videoyu kaydeden ve sosyal medyada paylaşan tanıkların ifadeleri de soruşturma dosyasına eklendi. Öte yandan olaya karışan kadının, metroda başka yolcularla da tartıştığı, görüntülerin yalnızca bir kısmının kayda alındığı ifade ediliyor.

Uzman hukukçular, bu tip vakalarda nefret söyleminin ifade özgürlüğü sınırlarını aştığını ve doğrudan bir suç teşkil ettiğini belirtiyor. Sosyal medyada yayılan orijinal görüntülerde, çevredeki diğer yolcuların söyleme tepki gösterdiği ve tartışmanın durakta son bulduğu anlaşılıyor. Olayın meydana geldiği metro hattına ilişkin net bir bilgi paylaşılmazken, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı raylı sistemlerden birinde gerçekleştiği tahmin ediliyor. Gözaltı kararının ardından birçok sivil toplum kuruluşu ve hukuk bürosu, nefret söylemine karşı etkin mücadele çağrısı yapan ortak açıklamalarda bulundu.

Sırada ne var?

Adli süreçte sırada, şüpheli Hatice Ö.’nün emniyetteki sorgu işlemlerinin tamamlanması ve ardından adli kontrol ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilmesi bekleniyor. Cumhuriyet savcılığının, şüphelinin sosyal medya hesaplarını da mercek altına aldığı ve geçmiş paylaşımlarının incelendiği belirtiliyor. Siyasi kanattan Adalet Bakanlığı ve Aile Bakanlığı’nın da davaya müdahil olabileceğine dair sinyaller gelirken, konunun önümüzdeki günlerde TBMM gündemine taşınabileceği değerlendiriliyor. Kamuoyu, mahkeme sürecinin nasıl şekilleneceğine ve yargının emsal teşkil edecek bir cezaya hükmedip hükmetmeyeceğine odaklanmış durumda.