Marmara Denizi'nde sessiz tehlike büyüyor: Sayıları artan pusula denizanaları için uzmanlardan kritik uyarı
Marmara Denizi'nde son dönemde sayıları hızla artan ve 'pusula denizanası' olarak bilinen tür, hem deniz ekosistemi hem de insan sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Uzmanlar, zehirli olan bu türe kesinlikle dokunulmaması gerektiği konusunda uyarıyor.
Ne oldu?
Marmara Denizi, son haftalarda sayıları gözle görülür şekilde artan pusula denizanalarının (Chrysaora hysoscella) istilası altında. Hürriyet'in gündeme taşıdığı gelişmeye göre, özellikle İstanbul kıyıları ve Gemlik Körfezi'nde sıklıkla görülen bu tür, kahverengi-sarı tonlarındaki renkleri ve çapı 30 santimetreye kadar ulaşabilen şemsiye yapısıyla dikkat çekiyor. Uzmanlar, zehirli olan pusula denizanalarına dokunmanın dahi ciddi cilt reaksiyonlarına, alerjik şoklara ve kalıcı izlere yol açabileceğini belirtiyor. Marmara Denizi'nde 2021'de yaşanan müsilaj felaketinin ardından ekosistemdeki kırılganlığın devam ettiğini gösteren bu yeni tablo, bölgedeki biyolojik çeşitliliğin alarm verdiğine işaret ediyor.
Neden gündemde?
Türkiye'nin en büyük şehirlerinden İstanbul ve Kocaeli'nin kıyısında yer aldığı, Bursa'nın ise hızla kıyıya doğru genişlediği Marmara Denizi, yaklaşık 25 milyon insanın yaşadığı bir havzanın ortasında bulunuyor. Halk TV'de yer alan korkutan rapora göre, deniz suyu sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerinde seyretmesiyle birlikte sofradaki balık türleri de risk altına girdi. Sözcü Gazetesi'nin aktardığı verilere göre deniz suyu sıcaklığı giderek artıyor; bu durum istilacı türlerin üremesi için uygun bir ortam yaratırken, yerli balık popülasyonlarının besin zincirini bozuyor. Haber3'ün uzman görüşlerine dayandırdığı haberde ise kirlilik, aşırı avlanma ve iklim değişikliğinin birleşerek denizanaları için adeta bir 'çığ etkisi' oluşturduğu vurgulanıyor. Konunun gündemde kalmasının bir diğer sebebi de yaz aylarının yaklaşmasıyla birlikte vatandaşların denize girme endişesi taşımaya başlaması.
Bilinmesi gerekenler
Marmara Denizi, Karadeniz'i Ege Denizi ve Akdeniz'e bağlayan bir iç denizdir. Adını, Marmara Adası'nda bol miktarda bulunan ve Yunanca 'marmaros' yani mermer kelimesinden alır. Antik Çağ'da 'Propontis' olarak bilinen bu su kütlesi, İstanbul Boğazı ile Karadeniz'e, Çanakkale Boğazı ile Ege Denizi'ne bağlanarak Türkiye'nin Asya ve Avrupa kısımlarını birbirinden ayırır. Güncel durumda bilinmesi gereken en önemli nokta, pusula denizanasının zehirli nematosist hücrelerinin ölü denizanalarında dahi aktif kalabildiğidir. Kıyıya vurmuş veya hareketsiz görünen bir pusula denizanasına çıplak elle temas etmek, canlısı kadar tehlikelidir. Temas halinde bölgenin deniz suyuyla yıkanması, tatlı su veya sirke kullanılmaması ve en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulması hayati önem taşır. Ayrıca bu türün aşırı çoğalması, hamsi ve istavrit gibi ekonomik değeri yüksek balıkların yumurta ve larvalarını tüketerek balıkçılığı doğrudan tehdit etmektedir.
Sırada ne var?
Uzmanlar, Marmara Denizi'ndeki bu ekolojik dönüşümün kısa vadede duracağına dair umutlu bir tablo çizmiyor. Deniz suyu sıcaklıklarının düzenli olarak ölçülmesi ve atık yükünün kontrol altına alınması için ilgili bakanlıklar ve belediyeler nezdinde yeni eylem planlarının devreye alınması bekleniyor. Özellikle müsilajla mücadele kapsamında oluşturulan 22 maddelik Marmara Denizi Koruma Eylem Planı'na, istilacı denizanalarıyla mücadele başlığının da eklenmesi gerektiği konuşuluyor. Vatandaşların ise yaz sezonu öncesinde gidecekleri plajlarla ilgili belediyelerin yapacağı güncel duyuruları takip etmesi ve özellikle çocukları denizanaları konusunda bilinçlendirmesi isteniyor. Deniz sıcaklığındaki artış ve kirlilik baskısı azalmadığı sürece, bu tür olayların Marmara Denizi'nin yeni normali haline gelme riski bulunuyor.
Sık Sorulan Sorular
Pusula denizanası (Chrysaora hysoscella) zehirli midir ve dokunursak ne yapmalıyız?
Evet, pusula denizanası zehirlidir. Temas halinde ciltte yanma, kızarıklık, kaşıntı ve şişlik oluşabilir; alerjik bünyelerde daha ciddi reaksiyonlar görülebilir. Temas eden bölge kesinlikle ovulmamalı veya tatlı suyla yıkanmamalı, sadece deniz suyuyla nazikçe temizlenmeli ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Marmara Denizi'nde neden denizanası sayısı artıyor?
Artışın başlıca sebepleri arasında iklim değişikliğine bağlı olarak deniz suyu sıcaklığının mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi, evsel ve endüstriyel atıklarla oluşan kirlilik (ötrofikasyon), aşırı avlanma sonucu denizanalarının besin rakiplerinin ve avcılarının azalması yer alıyor. Bu faktörler birleşerek denizanaları için elverişli bir üreme ortamı yaratıyor.
Marmara Denizi'ne bu yaz girilebilecek mi?
Yetkililer bölgesel olarak takip yapıyor ve plajların durumu hakkında uyarılarda bulunuyor. Marmara Denizi'nin tamamının denizanalarıyla kaplı olduğunu söylemek doğru olmaz; rüzgar ve akıntı yönüne göre denizanaları belirli koylarda yoğunlaşabiliyor. Vatandaşların denize girmeden önce ilgili belediyelerin ve sahil güvenliğin yaptığı anlık uyarıları kontrol etmesi, denizanası yoğunluğu görülen bölgelerde denize girmemesi öneriliyor.