Marketlerdeki tüketim kâbusu zincirleri zorluyor: 10 yıllık tarihi geçmiş ürünler raflarda

Ne oldu?

Ürün, ekonomide insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretilen maddi malların ve hizmetlerin genel adıdır. Ancak son günlerde Türkiye'de "ürün" denince akla gelen şey, raflardaki güven krizi oldu. NTV Haber'de yer alan bir haberde, bir zincir markette son kullanma tarihi 10 yıl geçmiş ve kurtlanmış ürünlerin satışa sunulduğunun ortaya çıkması, tüketicide "pes" dedirtti. Olay, bağımsız bir denetim ya da müşteri ihbarı sonucu kayıtlara geçerken, söz konusu gıdaların nasıl olup da bir dekad boyunca stok rotasyonuna takılmadan rafta kalabildiği sorusunu doğurdu.

Neden gündemde?

Türkiye'de yüksek enflasyon ve alım gücündeki aşınma nedeniyle vatandaşlar market fiyatlarına kilitlenmiş durumda. Tam da bu dönemde, temel gıda ürünlerinde yaşanan bu skandal, "ucuz etin derdi" gerçeğini bir kez daha hatırlattı. Son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin satışı yalnızca bir insan sağlığı sorunu değil, aynı zamanda finansal bir istismar olarak değerlendiriliyor. Tüketici konfederasyonları, denetimlerdeki zaafiyetin zincir marketlerin agresif fiyat rekabetiyle birleştiğinde, stok eritme amaçlı bu tür tehlikeli satışları teşvik ettiğini vurguluyor. Aynı günlerde teknoloji devlerinin yeni ürün gamlarını genişlettiğine (CNN Türk) ya da dünya çapında satış rekorları kıran popüler ürünlerin raflardan indiğine (Sözcü) dair haberler gelirken, gıda perakendesindeki bu tablo iki farklı "piyasa" gerçeğini çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

Bilinmesi gerekenler

Türk Ticaret Kanunu ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin satışını ayıplı mal kapsamında net biçimde yasaklıyor. Cezai yaptırımlar, Kabahatler Kanunu çerçevesinde idari para cezasından, ürün miktarına göre adli soruşturmaya kadar uzanabiliyor. Sektör yetkilileri, 10 yıl gibi bir sürenin ancak çok ağır bir depo ve stok yönetimi zafiyetiyle açıklanabileceğini belirtiyor. Genellikle barkod sistemlerinde SKT uyarısı otomatik verilirken, bu denli eski bir tarihin sistem tarafından atlanmış olması, kasıt veya ağır ihmal ihtimalini güçlendiriyor. Tüketici dernekleri, alışveriş yaparken özellikle indirim reyonlarında SKT kontrolünün hayati önem taşıdığını, herhangi bir bozulma emaresi (kurtlanma, küflenme, ambalajda bombe) görüldüğünde doğrudan Alo 175 Tüketici Danışma Hattı'na ihbarda bulunulması gerektiğini hatırlatıyor.

Sırada ne var?

İlgili bakanlık ve belediye zabıta ekiplerinin olayın yaşandığı market şubesine yönelik kapsamlı bir inceleme başlatması bekleniyor. Sektör temsilcileri, bu olayın ardından perakende zincirlerinin iç denetim prosedürlerini sıkılaştırabileceğini ve stok yönetimi yazılımlarına ek yatırım yapılabileceğini konuşuyor. Tüketici cephesinde ise marketlere duyulan güvenin zedelenmesi, yerel üreticilerden doğrudan alışverişi veya kısa raf ömrü olan ürünlerde açık pazarları daha cazip hale getirebilir. Ayrıca, bu tür ihlallerin cezalarının caydırıcılığını artırmak için mecliste yeni yasal düzenlemelerin gündeme gelebileceği de finans çevrelerinde dile getiriliyor.