Kuyu tipi hapishanelere karşı açlık grevindeki Gürkan Türkoğlu kimdir, neden hayatını kaybetti?

Ne oldu?

Gürkan Türkoğlu, kuyu tipi hapishane olarak bilinen yüksek güvenlikli tecrit koşullarına karşı açlık grevi yaparken hayatını kaybeden bir tutukludur. Bianet ve çeşitli medya kuruluşlarının aktardığı bilgilere göre Türkoğlu, kuyu tipi cezaevlerinin kapatılması talebiyle tam 266 gündür sürdürdüğü ölümsüz açlık grevi eyleminin sonunda yaşamını yitirdi. Ölüm haberi, insan hakları örgütleri ve cezaevi koşullarına dair duyarlılığı olan kesimler tarafından endişeyle karşılanırken, resmi makamlardan konuya ilişkin henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Neden gündemde?

Gürkan Türkoğlu'nun ölümü, uzun süredir tartışma konusu olan kuyu tipi hapishane modelini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Bu hapishane türü, mahkumların neredeyse hiçbir sosyal temasta bulunmadan, dar ve beton duvarlarla çevrili birimlerde tutulduğu bir infaz sistemi olarak biliniyor. Türkoğlu'nun 266 gün boyunca sıvı dışında katı gıda almayı reddederek yürüttüğü eylem, bu koşullara karşı en uzun ve en ağır protestolardan biri olarak kayıtlara geçti. Ölümü, tecrit uygulamalarının bir insanın fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini bir kez daha görünür kıldı. Olay, başta hukuk çevreleri ve barolar olmak üzere birçok sivil toplum kuruluşu tarafından yakından takip ediliyor.

Bilinmesi gerekenler

Gürkan Türkoğlu'nun hangi suçlamayla tutuklu bulunduğu ve ne kadar süredir cezaevinde olduğu konusunda mevcut kaynaklarda net bir bilgi yer almıyor. Ancak eyleminin merkezinde, genel olarak kuyu tipi hapishanelerin sonlandırılması talebi bulunuyordu. Türkiye'de başta İmralı ve Sincan olmak üzere çeşitli cezaevlerinde uygulanan bu model, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası organlar tarafından sıklıkla eleştiriliyor. Türkoğlu'nun günler süren açlık grevi sırasında sağlık durumuna ilişkin yapılan müdahalelerin yeterliliği ise kamuoyunda sorgulanan bir diğer başlık. Bianet’in haberine göre, ölüm kararı verilen bir direniş biçimi olan “ölümsüz açlık grevi”, katılımcının talepleri kabul edilmediği takdirde yaşamının sonlanmasıyla sonuçlanıyor. Bu tür eylemler, genellikle adalet sistemi içinde sesini duyuramadığını düşünen mahpusların son çaresi olarak değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Gürkan Türkoğlu'nun ölümü sonrası gözler Adalet Bakanlığı'na ve ceza infaz kurumlarına çevrilmiş durumda. İnsan hakları örgütlerinin, kuyu tipi uygulamaların gözden geçirilmesi ve tecrit sürelerine net sınırlamalar getirilmesi yönündeki çağrılarını yinelemesi bekleniyor. Ayrıca farklı cezaevlerinde benzer gerekçelerle açlık grevi yapan başka tutukluların bulunduğu biliniyor; Türkoğlu'nun ölümü bu eylemlerin seyrini de etkileyebilir. Yakın vadede, muhalefet partileri ve baroların konuyu Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşıması öngörülüyor. Öte yandan, uluslararası insan hakları mekanizmalarının da Türkiye'deki hapishane koşullarına dair raporlamalarını güncelleyecekleri bir döneme girilmesi muhtemel.