Kurtuluş Savaşı Müfredat Tartışması: İsim Değişikliği Neyi Amaçlıyor?

Ne oldu?

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, yeni eğitim müfredatına ilişkin yaptığı açıklamada, “Kurtuluş Savaşı” ifadesinin ders kitaplarında yerini “Milli Mücadele” kavramına bırakacağını duyurdu. Bakan Tekin, bu değişikliğin gerekçesini “Neyden kurtuluyoruz? Koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı” sözleriyle açıkladı. Bu ifadeler, eğitim camiasından siyasete, tarihçilerden vatandaşa kadar geniş bir kesimde sert tartışmalara yol açtı. Özellikle ‘kurtuluş’ sözcüğünün çıkarılmasının, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesine ve bağımsızlık mücadelesinin ruhuna zarar vereceği eleştirileri yükseldi.

Neden gündemde?

Konu, Türkiye’nin kurucu miti olan ve 1919-1922 yılları arasında işgalci güçlere karşı verilen silahlı ve diplomatik mücadelenin adlandırılmasına dair ideolojik bir kırılmayı temsil ettiği için gündemin ilk sırasına yerleşti. Bakan Tekin’in “Koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı” çıkışı, ‘Kurtuluş Savaşı’ tanımının Osmanlı’yı yok saydığı veya ötekileştirdiği imasını taşıyor. Muhalefet ve eğitim sendikaları, bu terminoloji değişikliğini Cumhuriyet’in laik ve bağımsız kuruluş değerlerine yönelik sistematik bir müdahalenin parçası olarak değerlendirirken; iktidara yakın çevreler ise “Milli Mücadele” tanımının daha kapsayıcı, yerli ve medeniyet merkezli bir tarih perspektifi sunduğunu savunuyor.

Bilinmesi gerekenler

Kurtuluş Savaşı, bir milletin ve toplumun, egemenlik haklarını kazanmak için himayesi altında olduğu bir devlete veya işgalci güçlere karşı başlattığı bağımsızlık mücadelesi olarak tanımlanır. Tarih yazınında, Türkiye’nin yanı sıra Cezayir, ABD, Yunanistan ve Hindistan gibi birçok ülkenin verdiği savaşlar için de “kurtuluş/bağımsızlık savaşı” terimleri kullanılır. Bu bağlamda, Türkiye’deki mücadelenin uluslararası literatürdeki karşılığı “Independence War” (Bağımsızlık Savaşı) olarak geçer. ‘Hangisinden?’ sorusunun cevabı ise tarihsel olarak bellidir: Ülkeyi paylaşmayı hedefleyen İtilaf Devletleri’nin (İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan) işgalinden kurtuluş.

Yeni yaklaşımı eleştiren tarihçiler, ‘Milli Mücadele’ teriminin zaten mevcut olduğunu, ancak bu terimin çoğunlukla savaşın örgütlenme ve siyasi boyutunu (kongreler dönemi, Kuva-yi Milliye ruhu) ifade ettiğini belirtiyor. Halihazırda müfredatta ‘Kurtuluş Savaşı’, silahlı çatışma dönemini tanımlayan yaygın bir üst başlık olarak yer alıyordu. Bakanlığın bu müdahalesi, Osmanlı vurgusunu öne çıkararak Cumhuriyet’in kurucu kadrosunun Osmanlı’dan kopuş hikayesini arka plana atma çabası olarak yorumlanıyor. 150 yıllık tarihi yapıların bile artık turizm haberlerinde “Kurtuluş Savaşı’nı atlattı” başlıklarıyla yer aldığı bir medya ikliminde, sözcüğün ders kitaplarından kaldırılması toplumsal hafızada ciddi bir kırılma yaratma riski taşıyor.

Sırada ne var?

Milli Eğitim Bakanlığı, yeni müfredat taslağını önümüzdeki eğitim-öğretim döneminden itibaren kademeli olarak uygulamaya koymayı planlıyor. Türk Tarih Kurumu ve üniversitelerin ilgili bölümlerinden gelecek resmi görüşler, tarih ders kitaplarının nihai dilini belirleyecek. Muhalefet partileri ise konuyu Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşıyarak, açılan davalarla yürütmenin durdurulmasını talep etmeye hazırlanıyor. Gözler, Bakan Yusuf Tekin’in yapacağı yeni açıklamalarda ve önümüzdeki günlerde toplanması beklenen Milli Eğitim Şurası’nda olacak.