Klima krizi ve sınav telaşı: Türkiye'de toplu ulaşımda yeni dönem başlıyor mu?

Ne oldu?

Toplu ulaşım, şahsi taşıt kullanılmadan belirli bir tarife ve güzergah dahilinde sunulan kamu yolcu taşımacılığı hizmetidir. Türkiye'nin farklı kentlerinde toplu ulaşım, bu hafta birbirinden bağımsız ancak kamuoyunu yakından ilgilendiren iki başlıkla gündeme oturdu. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, artan şikayetler üzerine toplu taşıma araçlarında klima denetimlerini sıkılaştırdı. Eş zamanlı olarak İstanbul ve Kayseri başta olmak üzere büyükşehirler, 20-21 Haziran 2026 tarihlerinde yapılacak Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) için toplu ulaşımın ücretsiz olacağını duyurdu.

Neden gündemde?

Türkiye'de yaz aylarında toplu taşımada en sık yaşanan anlaşmazlıkların başında klima kullanımı geliyor. Yolcular bunaltıcı sıcaklarda serinlemek isterken, bazı sürücüler yakıt tasarrufu gerekçesiyle klimayı çalıştırmaktan kaçınabiliyor. Bu durum, özellikle Diyarbakır gibi yaz sıcaklıklarının 40 derecenin üzerine çıktığı kentlerde zaman zaman tartışmalara yol açıyor. Belediyenin resmi internet sitesinden yapılan açıklamaya göre, ekipler artık yalnızca klimanın çalışıp çalışmadığını değil, kabin içi sıcaklığın mevzuata uygun olup olmadığını da düzenli olarak ölçecek.

Öte yandan, YKS'nin yaklaşmasıyla birlikte milyonlarca aday ve velisi ulaşım planlamasına odaklanmış durumda. İstanbul'da İETT, Metro İstanbul ve Şehir Hatları’nın sınav günleri boyunca ücretsiz hizmet vereceği UKOME kararıyla kesinleşti. Benzer bir uygulama Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından da hayata geçiriliyor. Bu kararlar, ekonomik olarak zorlanan aileler için sınav stresinin yanı sıra ulaşım maliyetini de bir nebze hafifletiyor.

Bilinmesi gerekenler

Diyarbakır'daki klima denetimi, aslında toplu ulaşımda hizmet kalitesine dair daha geniş bir çerçevenin parçası. Belediye yetkilileri, yaz tarifesine geçişle birlikte araç içi konfor standartlarını yükseltmeyi hedeflediklerini belirtiyor. Yolcular, herhangi bir olumsuzlukla karşılaştıklarında doğrudan Alo 153 Beyaz Masa hattı üzerinden plaka ve hat bilgisiyle şikayette bulunabiliyor. Denetimlerde eksiklik tespit edilen araçlara ise cezai işlem uygulanacağı ifade ediliyor.

YKS günü ücretsiz ulaşım konusunda ise adayların dikkat etmesi gereken bir ayrıntı var. Ücretsiz tarife yalnızca sınavın yapıldığı 20 ve 21 Haziran tarihlerinde, sabah 05.00 ile akşam 21.00 saatleri arasında geçerli olacak. Sınava girecek adayların ve sınavda görevli personelin, kimlik veya sınav giriş belgelerini ibraz etmeleri yeterli. Ücretsiz ulaşım hakkı İstanbul'da otobüs, metro, tramvay, füniküler ve vapur hatlarını kapsıyor. Bu uygulama, sınav merkezlerine ulaşımı kolaylaştırmanın yanı sıra kent trafiğindeki bireysel araç yoğunluğunu azaltarak adayların zamanında sınav yerlerinde olmasını amaçlıyor. Öte yandan İETT’nin düzenlediği unutulan eşyalar açık artırması, bu hareketli günlerde ilginç bir not olarak kayıtlara geçti; 7 bin 443 kayıp eşya 1 milyon 360 bin liraya alıcı buldu.

Sırada ne var?

Klima denetimlerinin Diyarbakır’da başlayıp diğer sıcak iklimli kentlere yayılması bekleniyor. Özellikle Güneydoğu ve Akdeniz bölgesindeki belediyelerin, yaz aylarında benzer uygulamaları hayata geçirebileceği konuşuluyor. Belediyelerin, elektrikli otobüs filolarını genişlettikçe klima kullanımındaki enerji maliyeti endişesinin de azalması öngörülüyor. Bu sayede, sürdürülebilir ulaşım hedefleri ile yolcu konforu arasındaki dengenin daha kolay sağlanması mümkün hale gelecek.

YKS sonrası için ise gözler yerel seçimler öncesinde alınan ücretsiz ulaşım kararlarının kalıcı olup olmayacağında. İstanbul’da öğrenci abonman ücretleri ve ücretsiz ulaşım saatleri, sınav dönemlerinin ötesinde her UKOME toplantısında masaya yatırılıyor. Vatandaşlar, özellikle akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların toplu ulaşım ücretlerine yansıtılmamasını talep ediyor.