Kızıldeniz'de yeni kriz kapısı: Somali'nin kopan parçasından İsrail'e askeri üs sözü

Ne oldu?

İsrail askeri üs tartışması, bu kez Afrika Boynuzu'ndan yükselen beklenmedik bir iddiayla alevlendi. Somali'den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan eden ve uluslararası toplum tarafından ‘de facto’ bir yapı olarak görülen Somaliland'ın, İsrail'e topraklarında bir askeri üs kurması için yeşil ışık yaktığı yönündeki haberler kamuoyunda şok etkisi yarattı. Uluslararası tanınırlığı bulunmayan Somaliland'ın bu hamlesi, İsrail’in bölgedeki askeri kanat açma arayışlarının yeni bir safhaya girdiğine işaret ediyor. İddialar henüz resmi düzeyde doğrulanmış değil, ancak Somaliland'ın son dönemde yaşadığı diplomatik izolasyon, Tel Aviv ile kurulan pragmatik ilişkinin askeri boyuta taşınmasını gündeme getirdi.

Neden gündemde?

Konunun gündemde yankı bulmasının iki kritik boyutu var: Coğrafi strateji ve diplomatik kriz. İlk boyut, Somaliland'ın konumuyla ilgili. Berbera limanına ve Aden Körfezi'ne bakan kıyı şeridine sahip olan bölge, Kızıldeniz girişindeki Babülmendep Boğazı'nı kontrol edebilecek bir noktada bulunuyor. Hâlihazırda Birleşik Arap Emirlikleri'nin de askeri varlık gösterdiği bu liman şehrine İsrail'in de yerleşmesi, deniz ticaret yolları üzerinde Tahran'a karşı ikinci bir kuşatma hattı oluşturabilir. İkinci boyut ise İsrail'in dünyada tanıdığı tek ülkenin Somaliland olması gerçeği. Somali'nin toprak bütünlüğünü vurgulayan Türkiye başta olmak üzere birçok ülke, böyle bir üs anlaşmasını meşru otoriteye karşı bir meydan okuma olarak okuyacaktır. Türk karar alıcılar, Somali'deki askeri varlıkları ve Mogadişu ile derinleşen savunma iş birlikleri nedeniyle bu iddiaları yakından takip ediyor.

Bilinmesi gerekenler

Somaliland, 1991'de Somali'den tek taraflı bağımsızlığını ilan etmesine rağmen Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği tarafından tanınmıyor. Bölge, diplomatik tanınma uğruna stratejik tavizler vermekle eleştiriliyor. İsrail’in istihbarat ve askeri yapılanmasına bakıldığında, dış üs arayışının temelinde Aman (İsrail askeri istihbarat birimi) ve Mossad’ın sınır ötesi harekât kapasitesini artırma amacı yatıyor. Özellikle Husiler'in Babülmendep üzerindeki tehdidi, İsrail için acil istihbarat toplama ve erken uyarı üssü ihtiyacını doğuruyor. Öte yandan Somali hükümeti, toprak bütünlüğüne gölge düşüren bu tür girişimleri reddederken, Etiyopya ile Somaliland arasında imzalanan mutabakat zaptı benzeri bir egemenlik krizinin kapıda olduğu belirtiliyor. Sahadaki diğer aktörlerin sessizliği, perde arkasında daha büyük bir jeopolitik pazarlığın döndüğü kuşkusunu artırıyor.

Sırada ne var?

Eğer iddialar doğrulanırsa, Mogadişu yönetiminin BM Güvenlik Konseyi'ni acilen toplantıya çağırması bekleniyor. Türkiye’nin hem Somali merkezi hükümetiyle yürüttüğü askeri eğitim ve üs faaliyetleri hem de İsrail ile normalleşme sürecindeki kırılgan ilişkileri burada kilit bir sınamaya tabi tutulacak. Askeri uzmanlar, İsrail’in olası bir üs açılımının, ‘Demir Duvar’ operasyonları ve Lübnan sınırındaki genişlemelerle eş zamanlı yürüyen çok cepheli bir güvenlik mimarisinin parçası olduğunu düşünüyor. Sahada doğrulanmış bir inşaat veya sevkiyat haberi gelmediği sürece temkinli olmakta fayda var. Ancak İsrail'in Irak'ta gizli üs kurduğu iddiaları ve Suriye'nin güneyinde kalıcı konuşlanma ısrarı hatırlandığında, Kızıldeniz'deki bu yeni denklem, yakın geleceğin en sıcak başlıklarından biri olmaya aday.