Kıbrıs planı nedir? BM iddiaları ve Türkiye'nin net duruşu

Ne oldu?

Kıbrıs planı, Birleşmiş Milletler'in (BM) Kıbrıs sorununa çözüm bulmak amacıyla hazırladığı kapsamlı bir öneri paketidir. Son günlerde Sözcü Gazetesi'nde yer alan habere göre BM, adada yeni bir 'teslim alma planı' üzerinde çalışıyor. Haberin kamuoyunda geniş yankı bulmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı (MSB) kaynakları, iddialara net bir dille yanıt verdi. MSB, Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliğini ve uluslararası statüsünü yok sayan hiçbir girişimin kabul edilemeyeceğini belirterek, 'KKTC'nin güvenliği Türkiye'nin güvenliğidir' açıklamasında bulundu. Geçmişte gündeme gelen Annan Planı gibi federasyon temelli modellerin aksine, Türk tarafı artık egemen iki devletli çözümden başka bir seçeneği tartışmaya yanaşmıyor.

Neden gündemde?

Konu, uluslararası güç dengelerinin Doğu Akdeniz'de yeniden şekillendiği bir dönemde gündeme oturdu. Son aylarda İsrail'in adadaki varlığı ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile derinleşen askeri iş birlikleri, Ankara'nın dikkatle izlediği başlıklar arasında. Anadolu Ajansı ve çeşitli güvenlik uzmanlarının analizlerine göre İsrail-GKRY ittifakının ana hedeflerinden biri, KKTC'nin görünürlüğünü ve tanınma çabalarını engelleyerek Kıbrıs Türklerini doğal kaynaklar üzerindeki haklarından mahrum bırakmak. Cihat Yaycı gibi emekli asker ve stratejistler, özellikle İsrail'in adadaki toprak alımlarına ve GKRY ile yürüttüğü enerji projelerine dikkat çekerek sürecin yalnızca bir BM planı değil, aynı zamanda bölgesel bir güç mücadelesi olduğunu vurguluyor.

Beylikdüzü Yaşam Vadisi'nde 2017'de açılan Kıbrıs Anıtı ve Rauf Denktaş heykeli etrafında dönen tartışmalar, Kıbrıs meselesinin Türkiye kamuoyunda ne kadar hassas ve tarihi bir zemine oturduğunu hatırlatıyor. Anıtta Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı Rum lider Makarios'un da yer alması geçmişte büyük tepki çekmişti. Bu sembolik gerilim, bugünkü siyasi atmosferin aslında köklü bir ulusal refleks olduğunu gösteriyor. MSB'nin son açıklaması da bu hassasiyetin en üst düzeydeki yansıması. Bakanlık, 'Kıbrıs Türk halkının haklarını yok sayan hiçbir girişim kabul edilemez' derken, masaya sürülmek istenen herhangi bir oldubittiyi Galatasaray'da hissettirmeden karşılayacağını dünya kamuoyuna duyurdu.

Bilinmesi gerekenler

Öncelikle, bahsi geçen 'BM planı' henüz resmi bir belge olarak yayımlanmadı; büyük ölçüde diplomatik kaynaklara dayandırılan iddialar düzeyinde. Kıbrıs konusunda en bilinen kapsamlı girişim, 2004'teki Annan Planı'dır. O plan, adayı İsviçre modeli bir federasyonla birleştirmeyi öneriyordu. KKTC'deki Türkler referandumda yüzde 65 'evet' oyu verirken, Rum kesimi yüzde 76 'hayır' diyerek süreci tıkamıştı. O günden sonra Türkiye ve KKTC'nin pozisyonu kademeli olarak federasyondan iki devletli çözüme evrildi. Bugün gelinen noktada, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve dönemin Dışişleri Bakanı tarafından dile getirilen net tez, Kıbrıs'ta kalıcı barışın ancak adadaki iki ayrı devletin egemen eşitliğinin tanınmasıyla mümkün olacağı yönünde. KKTC'nin statüsünü tartışmaya açan herhangi bir plan, daha baştan Türkiye'nin müzakere masasından kalkmasına neden olacak bir kırmızı çizgi olarak görülüyor.

Sırada ne var?

Yeni BM Kıbrıs planı söylentilerinin gölgesinde, uluslararası aktörlerin nasıl bir yol izleyeceği merak konusu. Türkiye'nin sahada ve masada duruşunu daha da sertleştirmesi beklenirken, KKTC yetkilileri de BM ve Avrupa Birliği'ni muhatap almaya devam edeceklerini, ancak pazarlık zemininin artık 'iki devlet' gerçeği olduğunu iletiyor. Öte yandan İsrail'in bölgedeki enerji denklemindeki ağırlığı ve GKRY ile yürüttüğü ortak tatbikatlar, meselenin yalnızca siyasi tanınma boyutunda kalmayıp askeri ve ekonomik bir rekabete dönüştüğünü gösteriyor. Daha önce Doğu Akdeniz'de yaşanan gerginlikleri düşündüğümüzde, bu tür plan iddialarının diyalogdan çok kamplaşmayı derinleştirme riski taşıdığı söylenebilir.