Kandilli Rasathanesi 157 yıllık bilim mirası: Deprem izleme ağından tsunami uyarısına Türkiye’nin sismik nöbetçisi

Ne oldu?

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, İstanbul Boğazı’na bakan bir tepede, 1868’den beri bilim üreten bir kurumdur. Bugün, bir yandan Türkiye’nin dört bir yanındaki sismik hareketliliği anlık olarak izlerken, diğer yandan afetlere hazırlık kültürünü dönüştüren projeleri hayata geçiriyor. Bu çalışmaların en somut çıktılarından biri, İzmir’in Seferihisar ilçesine UNESCO Hükümetlerarası Oşinografi Komisyonu tarafından “Tsunamiye Hazır Kent” sertifikası verilmesi oldu. Enstitü, bu süreçte yerel yönetimlere bilimsel danışmanlık sağlayarak, Türkiye’de bir ilkin önünü açtı.

Öte yandan kurum, 13 Haziran 2026’da Gaziantep’in Nurdağı ilçesinde meydana gelen ve kamuoyuna “4.5 büyüklüğünde” olarak yansıyan depremi de sismolog denetiminden geçmemiş otomatik çözümlerle anında kaydederek veri tabanına işledi. Ülke genelinde hissedilen her sarsıntı, Kandilli’nin SeisComP yazılımıyla işleniyor, böylece hem bilim insanlarına hem de halka kesintisiz bir bilgi akışı sağlanıyor.

Neden gündemde?

Kandilli Rasathanesi’ni gündemde tutan iki temel başlık var. Birincisi, 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından toplumun her kesiminde oluşan yüksek deprem hassasiyeti. Bu hassasiyet, vatandaşların “Bugün deprem mi oldu?” sorusunu günlük rutinin bir parçası haline getirdi. Kandilli’nin “Otomatik Çözümler” sayfası ve son depremler listesi, bu anlamda en çok ziyaret edilen ulusal veri kaynağı konumunda. İkincisi ise kurumun risk azaltma alanındaki öncü rolü. Seferihisar’a verilen “Tsunamiye Hazır Kent” unvanı, sadece bir sertifikadan ibaret değil; aynı zamanda Türkiye’nin deprem ve tsunami kültüründe sivil toplum ve yerel yönetim iş birliğine dayalı yeni bir evreye işaret ediyor.

Ayrıca Kandilli tarafından yürütülen deprem erken uyarı yazılımı geliştirme çalışmaları ve yapısal sağlık izleme seminerleri, kurumun laboratuvar ile sahayı birleştiren yapısını ortaya koyuyor. SosyalFest’26 kapsamında verilen deprem bilinçlendirme eğitimleri, genç kuşakları afetlere karşı hazırlama hedefini de gündeme taşıyor.

Bilinmesi gerekenler

• Kandilli Rasathanesi, 1868’de rasathane olarak kuruldu, 1982’de Boğaziçi Üniversitesi’ne bağlandı ve bugün esas olarak Deprem Araştırma Enstitüsü kimliğiyle çalışıyor.
• Enstitünün “Otomatik Çözümler” sistemi, sismolog denetiminden geçmemiş ön verileri sunar. Dolayısıyla bu sayfadaki büyüklük ve merkez üssü bilgileri, resmîleşene kadar teyide muhtaçtır.
• Kurum, bünyesinde geliştirilen deprem erken uyarı yazılımı ve Marmara Bölgesi’ndeki deniz tabanı gözlem istasyonlarıyla, olası bir tsunami durumunda kritik saniyeler kazandırmayı hedefliyor.
• Seferihisar’ın sertifika süreci, Kandilli uzmanlarının hazırladığı tehlike haritaları, tatbikat senaryoları ve tahliye levhalandırması gibi somut adımları kapsıyor.
• Enstitü, 19-20 Haziran 2026 gibi yakın tarihlerde, Türkiye’nin farklı noktalarında kaydedilen küçük ve orta ölçekli depremleri anlık olarak kamuoyuyla paylaşmaya devam etti.

Sırada ne var?

Kandilli Rasathanesi’nin kısa vadeli ajandasında, deprem erken uyarı yazılımının Marmara Denizi çevresinde hizmet verecek şekilde yaygınlaştırılması var. Orta vadede ise kıyı ilçelerinin “Tsunamiye Hazır Kent” standardına kavuşturulması için belediyelerle yürütülen teknik iş birliklerinin artması bekleniyor. Kurum ayrıca yapısal sağlık izleme konusunda düzenleyeceği akademik seminerlerle, depreme dayanıklı mühendislik alanındaki bilgi birikimini inşaat sektörüne aktarmayı sürdürecek.