Kahire dörtlü dışişleri toplantısı nedir? Masada hangi başlıklar var?

Ne oldu?

Kahire dörtlü dışişleri toplantısı, Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ve Pakistan dışişleri bakanlarını Mısır'ın başkenti Kahire'de bir araya getiren üst düzey bir diplomasi trafiğidir. Bu mekanizmanın ilk toplantısı Mart ayında Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da yapılmıştı. Kahire'deki ikinci buluşmaya Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın yanı sıra ev sahibi Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar katıldı. Toplantıda bölgesel güvenlik, Filistin meselesi, Suriye'nin yeniden inşası, İslam dünyasının birliği ve ekonomik iş birliği konuları ele alındı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, zirve marjında Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah el Sisi ile de ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşme, son dönemde normalleşme sürecine giren Türkiye-Mısır ilişkilerinde enerji ve ticaret başta olmak üzere somut adımlara odaklandı.

Neden gündemde?

Bu dörtlü mekanizma, Orta Doğu'da etkisi giderek artan çok kutuplu diplomasi anlayışının bir yansıması olarak dikkat çekiyor. Kurulan format, Körfez’in stratejik aklı Suudi Arabistan, Afrika ve Arap dünyasının kapısı Mısır, Güney Asya'nın nükleer gücü Pakistan ile Türkiye'nin askeri ve diplomatik kapasitesini aynı masada buluşturuyor. Bu yapı, özellikle Batı merkezli geleneksel ittifakların yanı sıra Müslüman ülkelerin kendi aralarında geliştirdiği alternatif bir istişare zemini olarak değerlendiriliyor. Zirvenin zamanlaması da kritikti. ABD'nin İran ile nükleer müzakereleri sürerken ve Suriye’de yeni yönetim uluslararası tanınma çabasındayken dört bölge ülkesinin bakana düzeyinde bir araya gelmesi, bölgesel sahiplenme mesajı olarak okundu. Ayrıca Hakan Fidan'ın Sisi ile görüşmesi, Mısır’la son yıllarda artan ticaret hacmini ve Doğu Akdeniz’deki potansiyel iş birliklerini gündemin üst sıralarına taşıdı.

Bilinmesi gerekenler

Mekanizma ilk kez Mart 2024'te Riyad'da toplandı ve amacı, üye ülkeler arasında düzenli siyasi koordinasyon sağlamak olarak açıklandı. Kahire toplantısı bu formatın ikinci buluşması ve kurumsal bir zemine oturtulma çabasının göstergesi. Masadaki ana başlık Gazze oldu. Bakanlar, İsrail’in saldırılarını kınayarak kalıcı ateşkesin sağlanması ve insani yardımların engelsiz ulaştırılması gerektiğini vurguladı. İkinci kritik başlık Suriye'ydi. Dört ülke, Suriye’nin toprak bütünlüğüne vurgu yaparken, istikrarın bölge güvenliği için şart olduğu konusunda mutabık kaldı. İslamofobi ile mücadele ve Birleşmiş Milletler reformu gibi daha geniş çerçeveli konular da bildiride yer aldı. Hakan Fidan'ın mesaisi yalnızca çok taraflı oturumlarla sınırlı kalmadı; Pakistan ve Suudi mevkidaşlarıyla ikili görüşmeler yaparak savunma sanayii ve enerji projelerini konuştu.

Sırada ne var?

Dörtlü mekanizmanın üçüncü toplantısının Pakistan’da yapılması bekleniyor. Sadece diplomatik bir sohbet grubu olmaktan çıkıp ekonomik ve askeri iş birliğini de kapsayıp kapsamayacağı önümüzdeki dönemin en büyük sorusu. Türkiye açısından Mısır ile normalleşme trafiğinin zirveye taşınması ihtimali güçleniyor; özellikle Sisi ile Fidan arasındaki temasın Cumhurbaşkanı düzeyine çıkıp çıkmayacağı merak konusu. Saha gerçekliğinde ise Suriye ve Gazze’deki durumun seyri, bu dört ülkenin ortak tutum alıp alamayacağını test edecek. Eğer İran ile bölgesel gerilim tırmanırsa, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın dengeleyici pozisyonu bu formatı daha da değerli kılabilir. Uzmanlar, mekanizmanın başarısının soyut dayanışma mesajlarından somut projelere evrilebilmesine bağlı olduğu görüşünde.