Kabotaj Bayramı’nın 99 yıllık rotası: Mavi Vatan’ın tapusu neden hâlâ gündemde?

Ne oldu?

Denizcilik ve Kabotaj Bayramı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kendi karasularında egemenlik hakkını tam olarak ele geçirmesinin kutlandığı millî bir bayramdır. Her yıl 1 Temmuz tarihinde yapılan kutlamalar, bu yıl da Demre, Datça, Kadıköy ve Tekirdağ başta olmak üzere birçok kıyı şehrinde coşkuyla gerçekleştirildi. İhlas Haber Ajansı’nın geçtiği görüntülere Antalya Demre’de deniz araçları ile yapılan geçit törenleri ve yerel halkın yoğun katılımı damga vurdu. Datça’da ise organizasyonlar, bayramın 100. yılına ithafen daha kapsamlı programlarla yapıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da bayram dolayısıyla yayımladığı mesajda, denizciliğin ülke ekonomisi için taşıdığı stratejik öneme dikkat çekti.

Neden gündemde?

Kabotaj hakkı, bir devletin kendi limanları ve kıyıları arasında yük ve yolcu taşıma yetkisini yalnızca kendi bayrağını taşıyan gemilere vermesi anlamına gelir. Bu hak, Lozan Antlaşması ile kapitülasyonların kaldırılmasının ardından 19 Nisan 1926’da çıkarılan bir yasa ile hukuki zemine oturtulmuştur. Yasanın 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmesi, bu tarihin millî bir bayram olarak temelini oluşturur. Bugün, Mavi Vatan doktrini ve deniz yetki alanları tartışmaları bağlamında, bu bayramın tarihsel anlamı sembolik olmaktan çıkıp doğrudan güncel jeopolitik meselelerle bağlantılı hale gelmiştir. Özellikle Doğu Akdeniz’deki enerji arama çalışmaları ve Ege’deki kıta sahanlığı anlaşmazlıkları düşünüldüğünde, Kabotaj Bayramı, Türkiye’nin denizlerdeki mutlak hâkimiyet vurgusunun tarihsel köşe taşı olarak her yıl daha güçlü bir şekilde hatırlanıyor.

Bilinmesi gerekenler

Kabotaj hakkı, Osmanlı İmparatorluğu döneminde fiilen mevcut değildi. Batılı devletlere tanınan ayrıcalıklar nedeniyle, Osmanlı karasularında taşımacılık büyük ölçüde yabancı bandıralı gemilerin kontrolü altındaydı. Kapitülasyonların kaldırılması ile birlikte Türkiye, kendi deniz ticaret filosunu kurma ve onu koruma imkânına kavuştu. 1935 yılında alınan bir kararla 1 Temmuz, o zamanki adıyla “Kabotaj Bayramı” olarak ilan edildi. 2007 yılında ise ismine “Denizcilik” kelimesi de eklenerek “Denizcilik ve Kabotaj Bayramı” adını aldı. Kutlamalar, bulunduğu şehrin denizle olan ilişkisine göre değişiklik gösterse de, ortak program genellikle çelenk bırakma törenleri, deniz çekilişleri ve yüzme yarışlarını içerir. Datça’da bu yıl 100. yıl coşkusu özel bir şekilde yaşanırken, Kadıköy Moda İskelesi’nde yapılan kutlamalarda deniz kültürünün İstanbul’daki yerleşik mirası vurgulandı.

Sırada ne var?

Denizcilik ve Kabotaj Bayramı’nın gelecek yıl 100. yıl dönümü olması nedeniyle, ülke çapında daha büyük organizasyonların planlanması bekleniyor. Devletin denizcilik stratejileri ve gemi inşa sanayisi destekleri bu tarihsel döngü içinde yeniden gündeme gelecektir. Aynı zamanda, çevre hassasiyetleri ve deniz kirliliği ile mücadele konuları, bayram kutlamaları içinde daha sık yer bulmaya başlamıştır. Yerel yönetimlerin ve liman başkanlıklarının koordinesinde, halkın denizle olan bağını güçlendirmek adına açık hava etkinliklerinin yıl içine yayılması hedefleniyor.