JD Vance’ten İsrailli bakanlara ‘nüfus’ çıkışı: Washington ile Tel Aviv arasında eksen kayması mı?

Ne oldu?

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İsrail’in aşırı sağcı koalisyon ortakları Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’i doğrudan hedef alan sert bir açıklama yaptı. Vance, ABD ile İran arasında şekillenmeye başlayan nükleer mutabakatı eleştiren İsrailli bakanlara yanıt verirken, “9 milyonluk bir ülkesiniz ve bize ne yapmamız gerektiğini söyleyemezsiniz” ifadelerini kullandı. Bu çıkış, iki ülke arasında perde arkasında süregelen stratejik rahatsızlığın en üst perdeden dışa vurumu olarak yorumlandı.

Neden gündemde?

Vance’in sözleri yalnızca bir diplomatik nezaketsizlik olarak kalmadı; aynı zamanda Washington’un İsrail’in iç siyasetine ve özellikle Netanyahu hükümetini ayakta tutan radikal kanada bakışındaki sabırsızlığı ortaya koydu. Ben-Gvir ve Smotrich, İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşim politikalarının en agresif savunucuları olarak biliniyor. Trump yönetiminin İran’la yeni bir anlaşma zemini ararken, bu iki ismin süreci baltalama potansiyeli taşıyan çıkışlarına Vance’in verdiği yanıt, ABD’nin bölgedeki önceliklerinin İsrail’in iç siyasi hesaplarına feda edilmeyeceğini gösteriyor. İsrail’de ana muhalefet liderlerinden ve güvenlik bürokrasisinden Vance’e hak veren sesler yükselirken, Netanyahu cephesi iki ateş arasında kalmış görünüyor.

Bilinmesi gerekenler

Gerginliğin merkezinde, ABD’nin İran’la yürüttüğü diplomatik temaslar var. Trump başkanlığında İran’a karşı ‘azami baskı’ politikasına dönüş sinyali verilmiş olsa da, yönetimin bir yandan da Umman arabuluculuğunda dolaylı görüşmelere yeşil ışık yaktığı basına yansımıştı. İsrail’in Batı Şeria’daki genişlemeci politikalarının finansörü konumundaki Smotrich ve kışkırtıcı Mescid-i Aksa ziyaretleriyle tanınan Ben-Gvir, bu yumuşama ihtimaline şiddetle karşı çıkıyor. Vance’in kullandığı “9 milyonluk ülke” vurgusu, İsrail’in demografik olarak küçük ancak ABD’nin askeri ve mali şemsiyesine bağımlı yapısına dikkat çekiyor. TRT Haber ve Anadolu Ajansı’nın servis ettiği haberlere göre, Ben-Gvir ve Smotrich Vance’in sözlerine “ABD’nin sadık bir müttefiki oldukları” yanıtını verdi, ancak bu yanıt kamuoyunda yetersiz bulundu.

Sırada ne var?

Bu çıkışın, Netanyahu’nun yakın zamanda Beyaz Saray’a yapması beklenen ziyaret öncesinde bir ‘doz ayarı’ olduğu değerlendiriliyor. ABD yönetimi İsrail’e askeri yardımı sürdürürken, İran’la masaya oturmasını engellemeye çalışan koalisyon ortaklarını pasifize etmesi için Netanyahu’ya aleni bir baskı uyguluyor. Önümüzdeki günlerde İsrail güvenlik kabinesinden ya da bizzat Netanyahu’dan, İran stratejisine ilişkin Washington’u yatıştırıcı bir açıklama gelip gelmeyeceği izlenecek. Ayrıca ABD Kongresi’ndeki Cumhuriyetçilerin de Vance’i destekleyen söylemleri, İsrail’in Washington’daki geleneksel iki partili desteğinin erozyona uğrayabileceğine dair sinyaller veriyor.