İsviçre'deki kritik ABD-İran görüşmesi neden son anda iptal edildi?

Ne oldu?

İsviçre görüşme iptali, ABD ile İran arasında İsviçre’nin Bürgenstock bölgesinde bugün yapılması planlanan kritik diplomatik temasın son anda rafa kalkmasıdır. İsviçre Dışişleri Bakanlığı kanalıyla duyurulan gelişme, özellikle Umman arabuluculuğunda yürütülen nükleer müzakerelerin geleceği açısından beklenmedik bir darbe olarak yorumlandı. İsviçre makamları, iptal kararının taraflara ait olduğunu teyit ederken, görüşmenin yeni bir tarihe ertelenip ertelenmediğine dair net bir bilgi paylaşmadı.

Neden gündemde?

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik “iki aylık nükleer anlaşma süresi” tanıdığı ve tehdit dilini üst perdeye taşıdığı bir dönemde, bu görüşme diplomasi için son şans olarak görülüyordu. Masaya oturulacak olması bile piyasalarda ve bölgede kısa süreli bir rahatlama yaratmıştı. İptal haberiyle birlikte, tansiyonun daha da yükseleceği endişesi hakim. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin geçtiğimiz günlerde yaptığı “dolaylı müzakerelere hazırız ancak askeri tehdit altında değil” çıkışı, iptal kararının zeminini gösterir nitelikte. İsviçre’nin geleneksel arabulucu rolüyle ev sahipliği yaptığı bu sürecin çökmesi, diplomatik kanalların tıkandığına dair güçlü bir sinyal olarak okunuyor.

Bilinmesi gerekenler

İptal edilen görüşme, 2018’de Trump yönetiminin nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinden bu yana iki ülke arasında gerçekleşecek en üst düzey dolaylı temas olarak planlanmıştı. İsviçre’nin Türkiye’deki çıkarlarını koruyan büyükelçiliği gibi, İran’daki ABD çıkarlarını da İsviçre temsil ediyor. Görüşmenin içeriğine dair sızan resmi olmayan bilgilere göre, masada İran’ın yüzde 60 saflığa ulaşan uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve Yemen’deki Husiler ile Lübnan’daki Hizbullah’a verilen desteğin sınırlanması karşılığında yaptırımların hafifletilmesi paketi vardı. Bölgesel kaynaklar, Yemen’de ABD’nin Husilere yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırması ve İran’ın bu saldırıları “savaş suçu” olarak nitelemesinin iptal kararında belirleyici olduğunu aktarıyor. İsviçre tarafı yalnızca lojistik ev sahibi olarak kaldığını, içeriğe dair yorum yapamayacağını bildirdi.

Sırada ne var?

Diplomatik kaynaklar, kapıların tamamen kapanmadığını ancak kısa vadede yeni bir takvimin zor göründüğünü ifade ediyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Avrupalı müttefiklere İran konusunda askeri seçenekler dahil tüm senaryoların masada olduğunu iletti. İran tarafı ise Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile teknik işbirliğini sürdürme sinyali veriyor. Umman ve Katar’ın devreye girerek alternatif bir müzakere zemini oluşturma ihtimali konuşuluyor. Türkiye’nin de yakın takibinde olan bu süreçte, enerji piyasaları ve Orta Doğu güvenlik mimarisi açısından belirleyici olacak gelişme, tarafların doğrudan askeri çatışma riskini göze alıp almayacağı olacak.