İstanbul Onur Yürüyüşü'ne polis müdahalesi: Kadıköy'de onlarca gözaltı

Ne oldu?

İstanbul Onur Yürüyüşü müdahale, LGBTİ+ topluluğunun bu yıl 24'üncüsünü düzenlemek istediği, ancak kaymakamlık tarafından yasaklanan yürüyüşe güvenlik güçlerinin fiziki engelleme ve gözaltılarla karşılık vermesi olayıdır. Beyoğlu ve Kadıköy kaymakamlıklarının peş peşe aldığı etkinlik yasaklama kararlarına rağmen gruplar, belirlenen günde Kadıköy'ün farklı noktalarında bir araya geldi. Polis ekipleri, toplanan kalabalığı dağıtmak için müdahalede bulundu; BBC Türkçe başta olmak üzere çok sayıda basın kuruluşu en az 40 ila 50 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Bianet'in aktardığına göre yürüyüş, tüm ulaşım kısıtlamalarına karşın katılımcıların Kadıköy sokaklarına çıkmasıyla fiilen başlamış oldu.

Neden gündemde?

Bu müdahale, yıllardır tekrarlayan bir kısıtlama ve gerilim sarmalının son halkası olduğu için gündemin üst sıralarında yer alıyor. Vikipedi'de de kronolojisi tutulan İstanbul Onur Yürüyüşü, 2015'ten bu yana düzenli olarak valilik ve kaymakamlık yasaklarıyla karşı karşıya kalıyor. 2021'deki 19. yürüyüşte polisin uyguladığı şiddet ve gözaltı sayıları hafızalarda tazeliğini korurken, bu yıl da benzer görüntülerin ortaya çıkması kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Ayrıca Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın daha önceki yürüyüşlere ilişkin raporlarında, gözaltına alınan bireylerin uzun süreler özgürlüklerinden yoksun bırakıldığı ve kötü muamele iddialarına yer verilmesi, yaşananları yalnızca bir toplumsal olay değil, aynı zamanda bir insan hakları meselesi haline getiriyor.

Bilinmesi gerekenler

• Yasaklama süreci: Bu yılki yürüyüş öncesinde Beyoğlu Kaymakamlığı ilçe genelinde tüm eylem ve etkinliklere yasak getirdi. Ardından benzer bir yasak kararı Kadıköy Kaymakamlığı'ndan da geldi. Güvenlik gerekçesiyle Taksim Metro İstasyonu kapatıldı, pek çok caddeye girişler fiziki bariyerlerle engellendi. • Gözaltı sayısındaki belirsizlik: Somut rakamlar konusunda basında yer alan bilgiler çelişkili. Sözcü ve soL Haber 'en az 40 kişi', BBC Türkçe ise 'en az 50 kişi' ifadesini kullanıyor. Avukatlar ve insan hakları örgütleri gözaltı sayısının daha da artabileceğini belirtiyor; ancak henüz resmi bir açıklama yapılmış değil. • Geçmiş raporlar ne diyor: Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın 22. İstanbul Onur Yürüyüşü Gözlem Raporu, gözaltına alınanların yaklaşık 8 saat boyunca keyfi şekilde alıkonulduğunu, ters kelepçe ve sert zemin üzerinde bekletme gibi yöntemlerle kötü muameleye maruz bırakıldığını tespit etmişti. Emniyet ise bu iddiaları reddederek müdahalenin orantılı olduğunu savunmuştu. • Uluslararası boyut: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin benzer yasaklamaları konu alan emsal kararları, barışçıl toplanma özgürlüğünün cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelinde kısıtlanamayacağını vurguluyor. Bu durum müdahalenin hukuki sorgulanabilirliğini artırıyor.

Sırada ne var?

Gözaltındaki kişilerin adliyeye sevk edilmesi beklenirken, LGBTİ+ örgütleri ve insan hakları savunucuları olayı hukuk zemini üzerinden takip edeceklerini duyurdu. Önceki yıllarda gözaltıların büyük bölümünün serbest bırakışla sonuçlandığı, ancak bazı isimlere çeşitli idari para cezaları veya adli kontrol tedbirleri uygulandığı biliniyor. Öte yandan müdahale anlarına ilişkin görüntülerin sosyal medyada hızla yayılması ve uluslararası medyanın ilgisi, hükümet üzerinde diplomatik bir baskı oluşturabilir. Bağımsız gözlemciler, özellikle gözaltı koşullarına dair yeni işkence ve kötü muamele iddialarının gündeme gelmesi halinde, olayın Türkiye'nin uluslararası yükümlülükleri çerçevesinde daha geniş bir tartışmaya dönüşeceği görüşünde. Resmi makamların konuyla ilgili ilerleyen saatlerde yapacağı bilgilendirme, bundan sonraki hukuki ve siyasi sürecin seyrini belirleyecek.