İstanbul Onur Yürüyüşü'ne polis ablukası: Kadıköy'de gözaltılar var, yasak kararları ne anlama geliyor?

İstanbul Onur Yürüyüşü, 2003 yılından bu yana Türkiye'nin en büyük kenti İstanbul'da düzenlenen, LGBTİ+ bireylerin taleplerini ve varlıklarını görünür kıldığı bir etkinliktir. Çoğunluğu Müslüman nüfusa sahip ülkeler arasında türünün ilk ve en büyük örneklerinden biri olan yürüyüş, yıllar içinde Taksim Meydanı ve İstiklal Caddesi güzergahında yüz binlerin katıldığı bir buluşmaya dönüştü. Ancak 2015'ten bu yana valilik kararlarıyla sistematik olarak engellenen etkinlik, 24. yılında da benzer bir tabloyla karşılaştı.

Ne oldu?

LGBTİ+ topluluğu, 24. İstanbul Onur Yürüyüşü için bu yıl da Kadıköy'de bir araya geldi. İstanbul Valiliği, hem Beyoğlu hem de Kadıköy ilçelerini kapsayan geniş çaplı bir eylem ve etkinlik yasağı kararı almıştı. Yasaklara rağmen belirlenen noktada toplanan gruplara polis müdahale etti. Çıkan haberlere göre çok sayıda kişi gözaltına alındı. Polisin, katılımcıların yürüyüş güzergahına çıkmasını engellemek için çevre yolları ve metro istasyonlarını kapattığı, toplu taşıma akışını durdurduğu bildirildi. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, gözaltına alınan bazı aktivistlerin daha sonra tutuklanma talebiyle mahkemeye sevk edildiği iddia edildi.

Neden gündemde?

İstanbul Onur Yürüyüşü, yalnızca bir kutlama değil, aynı zamanda anayasal hakların kullanımına dair bir turnusol kağıdı işlevi görüyor. Etkinlik, ilk düzenlendiği 2003 yılında 30 kişiyle başlamış, Gezi Parkı olaylarının etkisiyle 2013'te 100 bin kişiye ulaşmıştı. Valilik, özellikle 2015'ten sonra 'kamu düzeni' ve 'güvenlik' gerekçelerini öne sürerek yürüyüşe izin vermedi. Bu yılki yasak kararları ve polisin sert müdahalesi, ifade ve toplanma özgürlüğü tartışmalarını yeniden alevlendirdi. CHP İstanbul Milletvekili Mahmut Tanal ve HDP'li vekil Filiz Kerestecioğlu gibi isimler geçmişte barışçıl gösteriye yapılan müdahaleye tepki göstermiş; CHP'li Sezgin Tanrıkulu ise 2019'daki yasağın gerekçesini TBMM gündemine taşımıştı. Bu siyasi hafıza, konuyu güncel tutuyor.

Bilinmesi gerekenler

• Yürüyüşün ilk resmi engeli 2015 yılında Ramazan ayına denk geldiği gerekçesiyle yaşandı. Polis, Taksim'deki kitleye tazyikli su, biber gazı ve plastik mermiyle dağıtmış, o dönem Kaos GL editörü polisin homofobik küfürler kullandığını raporlamıştı. • 2016'dan itibaren Beyoğlu bölgesinde alınan yasak kararları, 2024 ve sonrasında Kadıköy'ü de kapsayacak şekilde genişletildi. Alınan tedbirler kapsamında yürüyüş saatlerinde Taksim ve Kadıköy metro istasyonları kapatıldı, toplu ulaşım alternatif güzergahlara yönlendirildi. • Etkinlik, Şişli ve Beşiktaş gibi ilçelerden grupların katılımıyla bir 'Onur Haftası' programı çerçevesinde şekilleniyor. Bu hafta içinde Trans Onur Yürüyüşü de ayrı olarak düzenleniyor.

Sırada ne var?

Gözaltına alınan aktivistlerin hukuki süreçleri önümüzdeki günlerde netleşecek. Geçmiş yıllarda olduğu gibi, uluslararası insan hakları örgütleri ve diplomatik misyonların konuya dair kınama veya gözlem raporları yayımlaması bekleniyor. Yasak kararlarının hukuksal zemini ise muhalefet partileri tarafından sıklıkla sorgulansa da, valilik kararlarının benzer gerekçelerle önümüzdeki yıllarda da uygulanmaya devam edeceği öngörülüyor. Topluluk temsilcilerinin, 'Yaşamda Israr' gibi temalarla belirlediği mücadele hattının, önümüzdeki haftalarda farklı şehirlerde yapılacak Pride etkinlikleri için de bir dayanışma zemini oluşturması bekleniyor.