İstanbul'da taksi çilesine 'Singapur modeli' reçetesi: Sistem nasıl çalışacak?

Ne oldu?

İstanbul Singapur taksi modeli, şehirdeki taksi taşımacılığının kronikleşen sorunlarına çözüm bulmak amacıyla İstanbul Taksiciler Esnaf Odası tarafından gündeme getirilen kapsamlı bir dijital dönüşüm projesidir. Odanın başkanı İsmet Dalcı, kısa süre içinde bu modele geçmeyi planladıklarını açıkladı. Modelin temelinde, dünyanın en etkin taksi sistemlerinden biri olarak gösterilen Singapur’daki uygulamalar yatıyor. Halihazırda İstanbul’daki 20 bin 311 taksinin yüzde 48 verimlilikle çalıştığı, yani bir taksinin kat ettiği her 100 kilometrelik mesafenin 52 kilometresini boş geçirdiği belirtiliyor. Yeni model, bu verimsizliği ortadan kaldırmayı ve yolcu memnuniyetini artırmayı hedefliyor.

Neden gündemde?

İstanbul'da taksi bulmakta yaşanan zorluk, kısa mesafe yolcu seçme alışkanlığı ve taksicilerle yolcular arasında yaşanan gerilim uzun süredir kentin en büyük gündem maddelerinden biri. Özellikle yoğun saatlerde ve turistik bölgelerde yaşanan taksi krizi, vatandaşların şikayetlerini artırırken, taksiciler de yüksek yakıt maliyetleri ve boş dolaşma sürelerinden yakınıyordu. İşte bu tıkanıklığı aşmak için ortaya atılan Singapur modeli, kamuoyunda geniş yankı buldu. Öneri, hem sektörün içinden (İstanbul Taksiciler Odası) gelmesi hem de mevcut yapıyı kökten değiştirecek unsurlar taşıması nedeniyle tartışılıyor. Ayrıca sistemin getireceği dijital denetim mekanizmaları, taksilerin keyfi davranışlarını sınırlandırma potansiyeli taşıdığı için yolcular tarafından merakla bekleniyor.

Bilinmesi gerekenler

Singapur modelinin en dikkat çekici özelliği, tüm taksileri ortak bir dijital havuz sisteminde birleştirmesi. Bu sayede yolcu talepleri anlık olarak en yakın ve müsait taksiye yönlendirilecek. Sistemin getireceği yenilikler şöyle sıralanabilir:

• Anlık puanlama sistemi: Yolcular, sadece uygulama üzerinden çağırdıkları değil, yoldan çevirdikleri taksileri de anlık olarak puanlayabilecek. Bu puanlar, taksicilerin müşteriyle çalışma önceliğini doğrudan etkileyecek.
• Entegre çalışma mantığı: Taksiler bağımsız değil, bir ağın parçası olarak çalışacak. Boş geçen kilometrelerin minimize edilmesi ve yakıt tasarrufu sağlanması hedefleniyor.
• Yolcu şikayetlerinin muhatabı bulması: Mevcut sistemde yolcuların yaşadıkları olumsuzlukları iletebilecekleri etkin bir mekanizma çoğu zaman bulunmuyor. Yeni modelde, yapılan her puanlama ve şikayet doğrudan merkezi sistem tarafından kaydedilerek denetim altına alınacak.
• Ek ücret tartışmalarına standart getirilmesi: Dalcı'nın açıklamalarına göre, sistem üzerinden talep edilebilecek ek ücretlerin de belirli bir standarda bağlanması amaçlanıyor.

Modelin Singapur'da başarılı olmasının ardında, şehirdeki araç sahipliğini sınırlayan caydırıcı politikalar ve güçlü toplu taşıma altyapısı gibi etkenler de bulunuyor. Bu nedenle, sistemin birebir aynı başarıyı İstanbul'da gösterip göstermeyeceği, şehrin kendine özgü trafik ve ulaşım dinamikleri açısından uzmanlar tarafından tartışma konusu.

Sırada ne var?

İstanbul Taksiciler Esnaf Odası'nın projeyi ne zaman hayata geçireceğine dair henüz net bir takvim bulunmuyor, ancak başkan İsmet Dalcı kısa süre içinde geçiş yapılacağını ifade etti. Geçiş sürecinde, mevcut taksilerin sisteme entegrasyonu için gerekli donanım ve yazılım altyapısının kurulması gerekecek. En kritik aşama ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) ile yapılacak koordinasyon olacak. Zira taksi sayısı, plaka tahsisi ve denetim yetkisi gibi konular doğrudan belediyenin sorumluluğunda. Sistemin devreye alınmasıyla birlikte, hem yolcular hem de taksiciler için bir adaptasyon süreci yaşanacak. Özellikle yoldan çevrilen taksilerdeki anlık puanlama özelliğinin pratikte nasıl işleyeceği ve kötüye kullanımın nasıl önleneceği, uygulamanın başarısını belirleyecek ana faktörlerden biri olarak görülüyor.