İşsizlik Sigortası Fonu’nda kritik eşik: Kullanım oranı yüzde 50’ye çıkarıldı
İşsizlik Sigortası Fonu’nun faiz ve prim gelirlerinin aktif işgücü programlarına aktarılmasına imkan tanıyan kullanım oranı yüzde 30’dan yüzde 50’ye yükseltildi. Karar, fonun devasa büyüklüğü ve işsizlikle mücadeledeki rolü tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Ne oldu?
İşsizlik Sigortası Fonu, çalışanların işsiz kalması halinde gelir desteği sağlamak ve istihdamı korumak amacıyla oluşturulmuş bir kamu kaynağıdır. Fonun yönetimine ilişkin kritik bir karar Resmi Gazete’de yayımlandı. Cumhurbaşkanı Kararı ile fonun bir önceki yılın faiz ve prim gelirlerinden Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) faaliyetlerine aktarılan payın üst sınırı yüzde 30’dan yüzde 50’ye çıkarıldı. Bu değişiklik, fonun işsizlik maaşı dışındaki kullanım alanlarını genişleterek mesleki eğitim kursları, girişimcilik destekleri ve işbaşı eğitim programlarına daha fazla kaynak ayrılmasının önünü açıyor. Karar, fonun ana harcama kalemi olan işsizlik ödeneklerinde bir kesinti anlamına gelmiyor; yalnızca fon gelirlerinin ne kadarının aktif işgücü piyasası politikalarına yönlendirilebileceğini belirleyen tavanı yükseltiyor. Düzenleme 1 Ocak 2024 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girdi.
Neden gündemde?
Bu karar, İşsizlik Sigortası Fonu’nun uzun süredir tartışılan amacı dışında kullanılıp kullanılmadığı sorusunu yeniden gündemin merkezine taşıdı. Fonun toplam büyüklüğü 200 milyar lirayı aşan devasa bir rezerve ulaşmış durumda. Geçmiş dönemlerde fon kaynaklarının büyük bir kısmı devlet tahvillerine yatırılarak bütçe finansmanında kullanılmış, bu durum fonun işsizlikle mücadele yerine Hazine’ye dolaylı kaynak aktardığı eleştirilerine yol açmıştı. Hükümet kanadı ise fonun artık aktif istihdam programlarına daha fazla katkı sunması gerektiğini savunuyor. Oran artışı, işverenlerin talep ettiği nitelikli işgücünün yetiştirilmesi için bir fırsat olarak görülürken, işçi sendikaları fonun asli görevinin işsizlere doğrudan gelir desteği olduğunu vurguluyor ve kaynakların yaygınlaşan esnek çalışma modelleri nedeniyle mağdur olanları da kapsayacak şekilde genişletilmesini istiyor.
Bilinmesi gerekenler
- Fonun gelir kalemleri: İşsizlik Sigortası Fonu’nun ana gelir kaynakları çalışanların prime esas kazançlarından kesilen yüzde 1 işçi payı, yüzde 2 işveren payı ve yüzde 1 devlet katkısıdır. Ayrıca fon portföyündeki varlıklardan elde edilen faiz gelirleri eklenir.
- Kullanım alanları: Toplanan primler öncelikle işsizlik maaşı ödemelerinde, kısa çalışma ödeneğinde ve ücret garanti fonu kapsamında kullanılır. Yeni kararla birlikte İŞKUR’un düzenleyeceği mesleki eğitimler, girişimcilik programları, işbaşı eğitimleri ve danışmanlık hizmetleri için ayrılabilecek kaynak tavanı genişlemiş oldu.
- Sayılarla tablo: Fonun toplam varlıkları 200 milyar lirayı geçerken, yıllık gelir-gider dengesi sürekli fazla vermeye devam ediyor. Yapılan düzenleme, mevcut bütçeden işsizlik maaşına ayrılan kaynağı azaltmıyor; yalnızca yıllık gelir fazlasının daha esnek kullanılmasını sağlıyor.
Sırada ne var?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yeni orana uyum sağlamak için İŞKUR’a aktaracağı proje bazlı kaynakları belirlemesi bekleniyor. Özellikle yeşil ve dijital dönüşüm alanlarında nitelikli eleman yetiştirilmesi hedefi öne çıkıyor. Ancak fon birikiminin giderek büyümesi, işsizlik oranının yüksek seyrettiği bir ortamda fonun işleyişine dair yapısal reform taleplerini canlı tutuyor. Muhalefet ve bazı sivil toplum kuruluşları, fon kaynaklarının doğrudan işsizlik ödeneğine erişimi kolaylaştıracak şekilde kullanılması gerektiğini savunarak, prim gün sayısı ve son 120 gün kesintisiz çalışma gibi koşulların esnetilmesi için yasa tekliflerini Meclis gündemine taşımayı sürdürüyor.
Sık Sorulan Sorular
İşsizlik Sigortası Fonu’ndaki kullanım oranı değişikliği ne anlama geliyor?
Fonun bir önceki yılki faiz ve prim gelirlerinden İŞKUR’un aktif işgücü programlarına aktarılabilecek maksimum pay yüzde 30'dan yüzde 50'ye yükseltildi. Bu, işsizlik maaşında kesinti olmaksızın mesleki eğitim ve istihdam desteklerine daha fazla kaynak ayrılabileceği anlamına geliyor.
İşsizlik Sigortası Fonu’nun büyüklüğü ne kadar?
Fonun toplam varlıkları 200 milyar liranın üzerindedir. Prim gelirleri ve devlet tahvili gibi yatırım araçlarından elde edilen faizlerle sürekli büyüyen fon, Türkiye’nin en büyük bütçe dışı fonlarından biridir.
Bu karar işsizlik maaşı ödemelerini etkileyecek mi?
Hayır. Düzenleme doğrudan işsizlik maaşı bütçesini daraltmıyor. Yalnızca fonun toplam gelir fazlasından İŞKUR’un eğitim ve istihdam programlarına aktarılabilecek tavanı yükselterek harcama esnekliği sağlıyor.
Fondaki paralar nerelerde kullanılıyor?
Temel harcamalar işsizlik maaşı, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu ödemeleridir. Bunun dışında kalan faiz ve prim geliri fazlası, İŞKUR aracılığıyla mesleki eğitim kursları, girişimcilik destekleri ve işbaşı eğitim programlarında kullanılır.