İsrail-Lübnan çerçeve anlaşması: Washington'da imzalanan mutabakat ne anlama geliyor?

Ne oldu?

İsrail-Lübnan çerçeve anlaşması, ABD'nin arabuluculuğunda Washington'da bir araya gelen tarafların, bölgede kalıcı barış ve güvenliğin sağlanmasına yönelik mutabakatıdır. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, söz konusu anlaşmanın ülkesinin egemenliğini yeniden tesis etme yolunda atılmış kritik bir ilk adım olduğunu belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da hazır bulunduğu görüşmeler sonucunda üçlü bir çerçeve metni imzalandı. Bu metin, yıllardır süregelen kara ve deniz sınırı ihtilaflarının yanı sıra, özellikle son dönemde tırmanan güvenlik krizlerini masa başında çözmeyi hedefliyor.

Neden gündemde?

Bölge, özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında kırılgan bir denge üzerinde duruyor. İsrail ile Hizbullah arasında zaman zaman alevlenen çatışmalar, Lübnan'ın iç siyasetini ve güney sınırının güvenliğini doğrudan etkiliyor. Geçtiğimiz aylarda İsrail'in Lübnan topraklarına yönelik düzenlediği saldırılar ve Hizbullah'ın askeri varlığı, ülkenin tam egemenliğini sağlayamadığı yönündeki tartışmaları alevlendirmişti. Bu nedenle ABD öncülüğünde imzalanan çerçeve anlaşması, yalnızca bir diplomatik metin olmanın ötesinde, Lübnan devletinin kendi toprakları üzerindeki otoritesini perçinleme girişimi olarak okunuyor. Anlaşmanın duyurulmasıyla birlikte, Lübnan Cumhurbaşkanı'nın yaptığı "egemenliği yeniden kazanma" vurgusu, iç kamuoyuna ve uluslararası topluma verilmiş güçlü bir mesaj niteliği taşıyor.

Bilinmesi gerekenler

Anlaşmanın detayları henüz tam olarak kamuoyuyla paylaşılmadı. Ancak diplomatik kaynaklardan sızan bilgilere göre metin, geçici ateşkes koşullarının kalıcı hale getirilmesini ve tartışmalı kara sınırı bölgelerindeki askeri yığınakların kontrollü şekilde azaltılmasını içeriyor. Dikkat çeken bir diğer nokta ise Hizbullah'ın geleceği. Bazı Batı medyasına yansıyan iddialarda, anlaşma zemininin Hizbullah'ın silahlı kanadının güney sınırdan çekilerek Lübnan ordusunun tek meşru güç olarak konuşlanmasına dayandığı öne sürülüyor. Bu, Lübnan iç siyasetinde ciddi bir dirençle karşılaşabilecek bir madde olarak değerlendiriliyor. Ayrıca deniz yetki alanlarında enerji arama faaliyetlerine olanak tanıyan maddelerin de masada olduğu konuşuluyor. Lübnan ekonomisinin çöküşün eşiğinde olduğu bir dönemde, Doğu Akdeniz'deki potansiyel gaz gelirleri ülke için hayati önem taşıyor. Anlaşmanın başarısı, büyük oranda yerel aktörlerin bu sürece ne ölçüde sadık kalacağına bağlı olacak.

Sırada ne var?

İmzalanan metin bağlayıcı bir nihai barış anlaşması değil, bir niyet beyanı ve yol haritası niteliğinde. Tarafların önümüzdeki haftalarda teknik heyetler oluşturarak sınır hattındaki somut adımları takvime bağlaması bekleniyor. ABD'nin sürecin garantörü olarak sahada kalıcı bir denetim mekanizması kurması olasılığı değerlendiriliyor. Ancak işin zor kısmı şimdi başlıyor. Hizbullah'ın anlaşmanın ruhuna uygun hareket etmemesi veya İsrail'in kuzey sınırında yeni bir güvenlik tehdidi algılaması durumunda mutabakatın kağıt üzerinde kalma riski yüksek. Gözler şimdi Beyrut'taki siyasi dengelere ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun koalisyon ortaklarından gelecek tepkilere çevrilmiş durumda. Kısa vadede atılacak en somut adımın, BM Geçici Görev Gücü'nün (UNIFIL) bölgedeki hareket kabiliyetinin artırılması olması öngörülüyor.