İsrail-Lübnan anlaşması: ABD masasında imzalanan üçlü çerçeve ne anlama geliyor?

Ne oldu?

İsrail-Lübnan anlaşması, ABD'nin arabuluculuğunda iki ülke arasında imzalanan ve mevcut ateşkes rejimini siyasi bir zemine oturtmayı hedefleyen üçlü bir çerçeve metindir. ABD Dışişleri Bakanlığı 3 Haziran 2026’da yaptığı açıklamayla, İsrail ve Lübnan'ın ateşkesin uygulanması konusunda mutabakata vardığını duyurmuştu. Bu mutabakatın ardından taraflar, daha kapsamlı bir çerçeve anlaşması için ABD’nin ev sahipliğinde masaya oturdu. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, İsrail ile gündemde bir saldırmazlık veya güvenlik anlaşması olduğu iddialarını doğrulamış ancak şu aşamada imzalanan metnin egemenliği yeniden kazanma yolunda bir ilk adım olduğunu belirtmişti. 17 Nisan’da yürürlüğe giren ve 17 Mayıs’ta 45 gün uzatılan ateşkese rağmen İsrail’in zaman zaman saldırılarını sürdürmesi ve işgali genişletme sinyalleri, uluslararası kamuoyunda anlaşmanın kırılganlığını gündeme getirdi. İmzalanan üçlü çerçeve, bu güven bunalımını aşmak ve tarafları taahhüt altına almak için tasarlanmış bir diplomatik enstrüman olarak değerlendiriliyor.

Neden gündemde?

Bu anlaşma, sadece iki komşu ülkenin sınır güvenliğini ilgilendiren teknik bir metin olmanın ötesinde, bölgesel güç dengelerini etkileme potansiyeli taşıyor. Birincisi, anlaşmanın Hizbullah’ın Lübnan’daki askeri varlığını sınırlandıracak hükümler içerdiği yönündeki yorumlar, iç politikada ciddi gerilimlere yol açıyor. İkincisi, ABD’nin İsrail ile Lübnan arasında aynı anda hem arabulucu hem de İsrail’in en büyük askeri destekçisi olarak hareket etmesi, Washington’ın bölgedeki rolünü yeniden tartışmaya açıyor. Üçüncüsü ise, anlaşmanın ateşkesi kalıcılaştırıp Lübnan’ın güney sınırında istikrar sağlaması halinde, yerinden edilmiş on binlerce sivilin evlerine dönüş sürecinin hızlanabileceği beklentisi. Nitekim NTV Haber’de yer alan yorumlarda, anlaşmanın gizli maddelerinin Hizbullah’ın tasfiyesini öngördüğü iddiaları Lübnan siyasetinde sert tepkiler doğururken, Cumhurbaşkanı Avn cephesi metnin yalnızca egemenliği pekiştirmeye yönelik olduğunu vurgulayarak ateşi söndürmeye çalıştı. İsrail medyasında ise anlaşma, Lübnan’dan ayrılmama stratejisini meşrulaştıran bir diplomatik kalkan olarak ele alınıyor.

Bilinmesi gerekenler

Öncelikle, bu bir nihai barış anlaşması değil, bir çerçeve anlaşmasıdır. Metin, kara sınırındaki ihtilaflı noktalara dair mekanizmalar kurarken, tarafları müzakere masasında tutmayı amaçlıyor. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn’ın “egemenliği yeniden kazanma yolunda ilk adım” sözleri, Beyrut yönetiminin metni iç kamuoyuna bir kazanım olarak sunduğunu gösteriyor. Buna karşılık ABD-İsrail hattı, anlaşmayı İran’ın Lübnan’daki nüfuzunu kırmak için bir fırsat olarak lanse ediyor. A Haber’de yayımlanan analizde, İsrail’in “Lübnan’dan ayrılmayız” açıklamasının ABD ile bir kopuşun işareti olabileceği öne sürülürken, anlaşmanın doğası gereği askeri varlığın aşamalı olarak yeniden düzenlenmesini öngörebileceği belirtiliyor. Bir diğer kritik ayrıntı: Anlaşma, saldırmazlık taahhüdünü ilk kez yazılı bir çerçeveye kavuşturuyor olsa da, Hizbullah’ın bu taahhüdün neresinde duracağı henüz net değil. Silahlı grubun Lübnan hükümetinden bağımsız askeri kapasitesi, anlaşmanın uygulanmasının önündeki en büyük risk faktörü olarak görülüyor. İnsani boyutta ise, ateşkesin 45 günlük uzatma süresi sonunda sivillerin geri dönüşleri için güvenli koridorların oluşturulması hedefleniyor.

Sırada ne var?

Anlaşmanın nasıl uygulanacağı, önümüzdeki haftaların en kritik sorusu. İlk adım olarak, üçlü bir denetim komisyonunun sahada konuşlanması ve ateşkes ihlallerini belgelendirmesi bekleniyor. İsrail tarafının güney Lübnan’daki askeri varlığını azaltmaya başlaması, Beyrut’un ise Litani Nehri’nin güneyindeki silahsızlandırma sürecini hızlandırması gerekecek. Ancak burada büyük bir belirsizlik var: Hizbullah, Lübnan ordusunun tam denetimine girmeyi kabul edecek mi? Eğer etmezse, anlaşma kağıt üzerinde kalabilir ve İsrail’in operasyonel serbestisi fiilen devam edebilir. Bunun yanında, İran’ın anlaşmaya göstereceği tepki de sürecin seyrini belirleyecek. Trump yönetiminden yükselen “İran’ın nükleer programına dair yeni adımlar” sinyalleri, Lübnan sahasındaki gerilimi tırmandırabilir. Orta vadede, anlaşmanın başarısı Lübnan’daki iç siyasi dengelerin yeniden kurulmasına bağlı. Ülkede 2022’den bu yana cumhurbaşkanı seçimi krizi yaşanırken, Avn’ın seçilmesiyle başlayan normalleşme umutları bu anlaşmayla sınanacak. Eğer taraflar taahhütlerini yerine getirirse, bu model İsrail ile komşuları arasındaki diğer ihtilaflar için de bir şablon olarak gündeme gelebilir. Aksi senaryoda ise, bölgesel bir çatışmanın fitilini ateşleyecek kırılgan bir süreç olarak tarihe geçecek.