İsrail'in 'Ermeni soykırımı tanıma' kararı ne anlama geliyor?

Ne oldu?

Ermeni soykırımı tanıma, İsrail hükümetinin Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın sunduğu teklifle 1915 olaylarını resmen soykırım olarak kabul etmesiyle yeni bir boyut kazandı. İsrail kabinesinde oybirliğiyle alınan kararın yürürlüğe girmesi için parlamentoda onaylanması gerekiyor. İsrail'in bu adımı, Türkiye ile zaten gerilimli olan ilişkilerde yeni bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.

DW.com ve BBC'nin aktardığına göre Sa'ar, kararı "tarihsel gerçeği kabul etmek ve inkâr girişimlerini reddetmek" olarak savundu. Öte yandan İsrail basını, Netanyahu hükümetinin bu çıkışının arkasında Türkiye'nin Gazze politikasına duyulan rahatsızlığın yanı sıra Azerbaycan ile ilişkilerin zarar göreceği endişesinin de etkili olduğunu yazdı.

Neden gündemde?

Karar, Türkiye'de geniş yankı uyandırdı. İletişim Başkanı Fahrettin Altun, "Soykırım suçuyla yargılananların Türkiye'ye tarih dersi vermeye hakkı yoktur" açıklamasıyla İsrail'in Gazze'deki eylemlerine atıfta bulundu. Dışişleri Bakanlığı da yaptığı yazılı açıklamayla kararı "yok hükmünde" saydığını duyurdu.

Tartışmanın merkezinde İsrail'in bu tanıma kararını neden şimdi aldığı sorusu var. Uzmanlar, İsrail'in geçmişte Ermeni iddiaları konusunda daha temkinli bir tutum sergilediğini, bu ani dönüşün Türkiye-İsrail arasındaki diplomatik krizin bir yansıması olduğunu belirtiyor. GDH.Digital'in haberinde, kararın "siyasi bir misilleme" olarak okunması gerektiği yorumu öne çıktı.

Türkiye ise 1915 olaylarına ilişkin tutumunu değiştirmedi. Resmi tez, yaşananların savaş koşullarında karşılıklı acılara yol açan bir trajedi olduğu ve hukuki anlamda soykırım tanımına girmediği yönünde. Ankara, tarihin siyasallaştırılmasına karşı çıkmaya devam edeceğini vurguluyor.

Bilinmesi gerekenler

Ermeni soykırımı tanıma tartışmaları, 24 Nisan 1915'te İstanbul'daki Ermeni toplumundan 234 kişinin tutuklanarak tehcire gönderilmesine dayanıyor. Bu tarih, başta Ermenistan olmak üzere birçok ülkede Ermeni Kırımı'nda ölenlerin anıldığı ulusal gün olarak kabul ediliyor. Erivan'daki Tsitsernakabert Soykırım Anıtı her yıl yüz binlerce kişi tarafından ziyaret ediliyor.

Şu ana kadar aralarında Fransa, Kanada, Almanya ve ABD'nin de bulunduğu otuzdan fazla ülke 1915 olaylarını soykırım olarak tanıdı. İsrail'in bu ülkeler arasına katılması, Yahudi soykırımıyla Ermeni tehciri arasında tarihsel ve ahlaki bağ kuran çevreler açısından sembolik önem taşıyor. Ancak İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla karşı karşıya olması, Ankara'nın "ahlaki otorite" eleştirisini güçlendiriyor.

Öte yandan kararın İsrail-Azerbaycan ilişkilerine olası etkisi de tartışılıyor. İsrail basını, Bakü yönetiminin bu tanımaya sessiz kalmayacağını ve enerji işbirliği başta olmak üzere stratejik ortaklığın zarar görebileceği uyarısında bulundu.

Sırada ne var?

İsrail parlamentosundaki onay süreci yakından izlenecek. Kararın yasalaşması halinde iki ülke arasındaki diplomatik gerilimin daha da tırmanması bekleniyor. Türkiye'nin konuya ilişkin uluslararası hukuk girişimlerini artırabileceği, ayrıca İsrail ile normalleşme adımlarının rafa kalkabileceği belirtiliyor. Ermenistan ise bu tanıma kararını memnuniyetle karşılarken, uluslararası toplumda tanınma çabalarına ivme kazandıracağını umuyor.