İsrail'in 1915 olaylarını 'soykırım' tanıma kararına Türkiye'den sert tepki: 'Tarihi siyasallaştırmak'
İsrail hükümetinin 1915 olaylarını 'soykırım' olarak tanıma kararı almasına Türkiye'den peş peşe tepkiler geldi. Ankara, kararın Gazze'deki insani durumu örtbas etme çabası olduğunu ve tarihin siyasallaştırıldığını savundu.
Ne oldu?
1915 olayları soykırım tepki, İsrail kabinesinin Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşanan olayları "soykırım" olarak tanıyan teklifi oybirliğiyle kabul etmesinin ardından Türkiye'nin verdiği diplomatik ve siyasi yanıtlar bütünüdür. İsrail hükümeti 28 Haziran'da aldığı bu kararla, 1915'te yaşananların soykırım olarak tanınmasını resmiyet kazandırdı. Gelişme üzerine Dışişleri Bakanlığı, İletişim Başkanlığı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'ndan art arda sert kınama mesajları yayımlandı.
Neden gündemde?
Karar, Türkiye-İsrail ilişkilerinin zaten gerilimli olduğu bir dönemde geldi. İsrail'in Gazze'ye yönelik askeri operasyonlarını sürdürdüğü ve Uluslararası Adalet Divanı'nda "soykırım" suçlamasıyla yargılandığı bir süreçte böyle bir adım atması Ankara tarafından manidar bulundu. Türk yetkililer, İsrail'in kendi eylemlerine yönelik suçlamaları gölgelemek ve dikkatleri başka yöne çekmek için 1915 olaylarını araçsallaştırdığını öne sürüyor. İletişim Başkanı Fahrettin Altun, kararı "tarihin siyasallaştırılması" olarak nitelerken, Dışişleri Bakanlığı İsrail'in "soykırımı" en son anacak ülke olduğunu vurguladı.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye'nin tezi net: 1915 olayları, hukuki tanımıyla bir soykırım değil, Birinci Dünya Savaşı'nın olağanüstü koşullarında, dönemin Osmanlı hükümeti tarafından alınan bir zorunlu göç (tehcir) kararıdır. Bu süreçte her iki taraftan da yüz binlerce insanın hayatını kaybettiğini kabul eden Ankara, acının eşit şekilde yaşandığını hatırlatıyor. Türkiye, 2005 yılında Ermenistan'a ortak bir tarih komisyonu kurma teklifini yinelediğini ancak bu çağrının cevapsız kaldığını belirtiyor. Bugüne kadar aralarında ABD, Fransa ve Almanya'nın da bulunduğu 30'dan fazla ülke 1915 olaylarını soykırım olarak tanıdı. İsrail'in bu listeye eklenmesi, sembolik ağırlığının ötesinde, Tel Aviv yönetiminin Filistin politikasına karşı eleştirileri bertaraf etme hamlesi olarak okunuyor.
Sırada ne var?
Ankara'nın kınama açıklamalarıyla başlayan diplomatik refleksin kalıcı yaptırımlara dönüşüp dönüşmeyeceği merak konusu. Türkiye'nin İsrail'e yönelik ticaret kısıtlamalarını çoktan devreye soktuğu ve Tel Aviv Büyükelçisi'ni geçen yıl istişareler için geri çağırdığı düşünüldüğünde, atılabilecek yeni adımlar sınırlı. Ancak Türkiye yetkilileri, konuyu uluslararası platformlara taşıyacaklarının sinyalini verdi. İsrail'in bu hamlesinin, Ermeni diasporasının lobi faaliyetlerine yeni bir ivme kazandırması ve diğer ülkeleri benzer kararlar için cesaretlendirmesi beklenebilir. Türkiye açısından asıl mücadele alanı ise değişmiyor: Ermenistan ile normalleşme sürecini desteklemek ve tarihi acıların siyasi malzeme yapılmasının önüne geçmek.
Sık Sorulan Sorular
İsrail 1915 olaylarını ne zaman soykırım olarak tanıdı?
İsrail kabinesi, 1915 olaylarının soykırım olarak tanınmasını öngören teklifi 28 Haziran'da oybirliğiyle kabul ederek kararı resmileştirdi.
Türkiye İsrail'in kararına neden sert tepki gösterdi?
Türkiye, kararın tarihi gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in Gazze'deki eylemlerine yönelik soykırım suçlamalarını örtbas etmeyi amaçlayan siyasi bir manevra olduğunu belirtiyor.
1915 olayları konusunda Türkiye'nin resmi tezi nedir?
Türkiye, 1915'te yaşananların savaş koşullarında alınan bir zorunlu göç kararı olduğunu, soykırım tanımının hukuken karşılanmadığını ve olayların tarihçiler tarafından arşivlere dayalı olarak incelenmesi gerektiğini savunuyor.