İsrail'in 1915 olaylarını 'soykırım' olarak tanıma kararına Türkiye'den sert tepki: 'Tarihi istismar ediyorlar'

Ne oldu?

İsrail 1915 olayları tepki, İsrail’in 1915 olaylarını siyasi hesaplarla yeniden gündeme taşımasına Türkiye’nin gösterdiği diplomatik ve siyasi reaksiyonun bütünüdür. İsrail kabinesi, 1915 olaylarını “Ermeni soykırımı” olarak tanıma önerisini oybirliğiyle kabul etti. Kararın yürürlüğe girmesi için İsrail parlamentosunda (Knesset) da onaylanması beklenirken, gelişme Türkiye-İsrail hattında zaten kırılgan olan ilişkilerde yeni bir gerilim dalgasına yol açtı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, kararı “tarihin siyasallaştırılması” olarak nitelendirerek güçlü bir kınama açıklaması yayımladı. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı da yaptığı yazılı açıklamada, İsrail’in kendi suçlarını örtbas etme amacı taşıdığını belirtti.

Neden gündemde?

Konunun bu denli patlama yapmasının temelinde İsrail’in zamanlaması ve Türkiye’nin verdiği tepkinin dozu yatıyor. Bölgede gerilimin yüksek olduğu bir dönemde gelen bu tanıma kararı, yalnızca tarihsel bir yorum olarak değil, doğrudan Türkiye’ye yönelik bir siyasi hamle olarak değerlendiriliyor. Türk tarafı, İsrail’in özellikle Gazze’deki askeri operasyonları ve Filistin politikaları nedeniyle uluslararası baskı altında olduğu bir süreçte, gündemi saptırmak için 1915 olaylarını araçsallaştırdığını düşünüyor. Açıklamalarda sıkça vurgulanan “suçlarını örtbas etme” ifadesi, İsrail’in uluslararası hukuk ve insan hakları ihlalleriyle anıldığı bir dönemde bu kararı aldığına işaret ediyor. Öte yandan, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın da meseleye dair tutumu dikkat çekti. Paşinyan’ın, Ermeni diasporasının ve bazı ülkelerin 1915 olaylarını kendi siyasi çıkarları için kullandığı yönündeki geçmiş açıklamaları, İsrail’in bu adımının Ermenistan tarafından da temkinli karşılandığı yorumlarını beraberinde getirdi.

Bilinmesi gerekenler

Türkiye’nin resmi pozisyonu, 1915 olaylarının bir “soykırım” olarak nitelendirilmesinin tarihi ve hukuki dayanaktan yoksun olduğu yönünde. Ankara, olayları Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş döneminde, savaş koşulları altında yaşanan ve her iki tarafın da büyük acılar çektiği bir trajedi olarak tanımlıyor. İsrail’in kararı ise bu tanımı reddederek, tek taraflı bir anlatıyı resmi devlet politikası haline getirmesiyle Ankara’nın en sert tepkilerinden birini çekmiş durumda. İletişim Başkanı’nın açıklaması, kararın yok hükmünde olduğunu ve Türkiye’nin hiçbir şekilde tanımayacağını net bir dille ortaya koydu. Ayrıca İsrail’in bu adımı, Türkiye’nin Filistin meselesindeki aktif ve güçlü duruşuna bir misilleme olarak da okunuyor. İki ülke arasındaki ticari ve diplomatik ilişkiler son yıllarda dalgalı bir seyir izlerken, bu hamle ipleri tamamen koparma potansiyeli taşıyan bir eşik olarak görülüyor.

Sırada ne var?

Türkiye’nin diplomatik tepkisini kademeli olarak artırması bekleniyor. İlk aşamada sert kınama ve resmi reddiye ile yetinen Ankara, İsrail parlamentosunun kararı aynen kabul etmesi halinde farklı kanallardan misilleme sinyalleri verebilir. Masadaki seçenekler arasında Tel Aviv’deki diplomatik temsil seviyesinin düşürülmesi, İsrail’in bölgesel planlarına karşı daha aktif bir denkleştirme politikası izlenmesi ve uluslararası platformlarda İsrail’in tarihi suçlamalarla yüzleştirilmesi gibi adımlar yer alıyor. Kararın en kısa vadeli sonucu ise, zaten askıya alınmış olan ikili enerji ve ticaret projelerinin yeniden rafa kalkması olacaktır. Türkiye’nin Batılı müttefiklerine ve bölgesel aktörlere konuyu taşıyarak İsrail’i “tarih istismarı” yapmakla suçlayacağı bir diplomasi atağına girişeceği de Ankara kulislerinde konuşulanlar arasında.