İsrail'in 1915 olaylarını 'soykırım' olarak tanıma kararına Türkiye'den sert tepki

Ne oldu?

İsrail 1915 soykırım tanıma, İsrail hükümetinin 1915 olaylarını resmi olarak 'Ermeni soykırımı' şeklinde tanıma kararı almasıyla sonuçlanan diplomatik bir krizdir. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar tarafından sunulan teklif, kabinede oybirliğiyle kabul edildi. Karar, İsrail'in uzun yıllardır hassas bir denge üzerinde yürüttüğü bu meselede resmi pozisyonunu net biçimde değiştirmesi anlamına geliyor. Ankara, Tel Aviv yönetiminin bu adımına neredeyse eş zamanlı olarak çok sert bir tepki verdi. Dışişleri Bakanlığı yaptığı yazılı açıklamada, kararı 'tarihi bir provokasyon' ve 'uluslararası hukukun özünü oluşturan 1948 BM Soykırım Sözleşmesi'nin çarpıtılması' olarak nitelendirdi.

Neden gündemde?

Bu gelişme, Türkiye-İsrail hattında 2023 Ekim ayında başlayan ve Tel Aviv yönetiminin uygulamaları sebebiyle giderek derinleşen diplomatik gerilimin yeni bir zirvesi olarak öne çıkıyor. Kararın zamanlaması dikkat çekici; İsrail hükümetinin bu adımı, Türkiye'nin Gazze'de yaşananlarla ilgili 'soykırım' suçlamalarını yönelttiği ve iki ülke arasındaki ticari-diplomatik bağların askıya alındığı bir dönemde geldi. Siyasi analistler, İsrail'in bu kararla, tarihsel bir tartışmayı güncel bir siyasi misilleme aracına dönüştürdüğü yorumunu yapıyor. İsrail Meclisi Knesset'te 2018 yılında benzer bir tanıma girişimi olmuş, ancak hükümet düzeyinde resmiyet kazanmamıştı. Bu son kararla birlikte mesele, benzer tanıma kararları alan ABD ve bazı Avrupa ülkeleri gibi doğrudan İsrail devletinin resmi hükümet politikası haline gelmiş oldu.

Bilinmesi gerekenler

1915 olayları, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, I. Dünya Savaşı şartlarında yaşanan tehcir ve çatışmalar sırasında yüz binlerce Osmanlı Ermenisi'nin hayatını kaybettiği acı dolu bir tarihsel dönemi tanımlar. Türkiye Cumhuriyeti devleti, yaşananların bir 'soykırım' olarak tanımlanmasını reddetmekte, bunun savaş koşullarında meydana gelen karşılıklı bir trajedi olduğunu ve tarihçiler tarafından araştırılması gerektiğini savunmaktadır. İsrail hükümetinin aldığı bu karar, yalnızca siyasi bir çıkış olarak değerlendirilmiyor; Ankara, karara temel teşkil eden tarihsel argümanların 'Yahudi Soykırımı'nın benzersizliği ile çeliştiğini' de vurguladı. Türkiye ayrıca, İsrail'i şu anda Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) yargılandığı Gazze'deki eylemlerin sorumluluğunu saptırmakla suçladı. İsrail'deki resmi tanıma kararının yasalaşma sürecinin yürürlüğe girmesi için parlamentodan geçmesine gerek olmadığı, hükümet kararının bu aşamada yeterli olduğu ifade ediliyor.

Sırada ne var?

Türkiye'nin bu karara karşı atacağı adımlar merak konusu. Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin ilk etapta İsrail'e yönelik resmi protesto notalarını artırabileceğini ve daha önce Gazze politikaları nedeniyle uygulanan yaptırım paketine yenilerini ekleyebileceğini belirtiyor. Özellikle enerji ve ticaret alanındaki kısıtlamaların derinleşme ihtimali bulunuyor. Dışişleri Bakanlığı, konuyu uluslararası platformlara taşıyacağını ve dost ülkeler nezdinde girişimlerde bulunacağını duyurdu. Öte yandan, İsrail'in bu hamlesinin, ABD ve Avrupa'daki diğer tanıma kararlarından farklı olarak, doğrudan mevcut bir savaş ve siyasi kriz bağlamında gelmesi, uzmanlara göre önümüzdeki dönemde iki ülke arasında diplomatik kanalların tamamen kapanmasına yol açabilir. İsrail kamuoyunda ise kararın, hükümetin tarihsel adalet arayışından çok uluslararası alandaki yalnızlığını kırma ve siyasi hesaplaşma amacı taşıdığı tartışılıyor.