İsrail'in 1915 olaylarını 'soykırım' kararı: Kriz kapıda mı?

Ne oldu?

İsrail 1915 olayları soykırım kararı, Tel Aviv yönetiminin tarihi bir tartışmada resmen taraf olması anlamına geliyor. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın, 1915 olaylarının 'Ermeni soykırımı' olarak tanınması için kabineye sunduğu teklif oy birliğiyle kabul edildi. Kararın yürürlüğe girmesi için meclis onayı gibi ek bir aşamaya gerek duyulmazken, İsrail hükümeti böylece yıllardır sürdürdüğü mesafeli tutumu terk etmiş oldu. İsrail parlamentosu daha önce sembolik nitelikte adımlar atmış olsa da, bir İsrail hükümetinin bu konuyu resmi kabine kararına taşıması ilk kez gerçekleşti.

Neden gündemde?

Kararın zamanlaması, bölgesel gerilimlerin tırmandığı ve Türkiye-İsrail hattında zaten kırılgan olan ilişkilerin yeni bir sınamayla karşı karşıya kaldığı bir döneme denk geliyor. İsrail, Uluslararası Adalet Divanı'nda Gazzelilere karşı soykırım işlemek suçundan yargılanırken; Ankara, Tel Aviv'in bu kararla kendi suçlarını örtbas etmeyi ve dikkatleri başka yöne çekmeyi hedeflediğini öne sürüyor. Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, kararın "uluslararası hukuku hiçe sayan bir yönetimin, kendi suçlarını unutturma çabası" olduğu belirtildi. Açıklamada ayrıca tarihi olayların siyasi hesaplarla çarpıtılamayacağı vurgulandı. Konu, Türk medyasında geniş yankı bulurken, manşetlerde ağırlıklı olarak "skandal karar" ve "örtbas çabası" ifadeleri öne çıktı.

Bilinmesi gerekenler

İsrail'in 1915 olaylarına ilişkin tutumu tarih boyunca stratejik dengelerle şekillendi. Uzun yıllar boyunca Türkiye ile ilişkileri zedelememek adına bu konuda resmi bir tanıma kararından kaçınan İsrail, son dönemde değişen bölgesel dinamiklerin etkisiyle pozisyonunu gözden geçiriyor. Dışişleri Bakanı Saar'ın kararın mimarı olarak öne çıkması dikkat çekici; zira Saar, geçmişte de Ermeni lobisine yakın açıklamalarıyla biliniyordu. Kararın kabinede oy birliğiyle kabul edilmesi, İsrail'deki siyasi yelpazenin bu konuda ortaklaştığını gösteriyor. Türkiye ise 1915 olaylarının hukuki tanımının yetkili bir uluslararası mahkeme tarafından yapılmadığını, konunun tarihçilere bırakılması gerektiğini savunuyor. Ankara'nın bu karara misilleme olarak hangi adımları atacağı henüz netleşmiş değil; ancak diplomatik nota verilmesi veya büyükelçilik düzeyinde ilişkilerin daha da geriletilmesi ihtimaller arasında sayılıyor.

Sırada ne var?

Kararın iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri daha da germesi bekleniyor. Türkiye'nin konuyu uluslararası platformlara taşıması ve İsrail'in Gazze'deki eylemlerine yönelik eleştirilerini yoğunlaştırması öngörülüyor. İsrail'in bu hamlesinin, özellikle ABD'deki Ermeni diasporası ile ilişkileri güçlendirme ve Washington nezdinde elini rahatlatma amacı taşıdığı yorumları yapılıyor. Karar aynı zamanda başka ülkelerin de benzer tanıma adımları atması için bir cesaretlendirici unsur olarak değerlendiriliyor. Türkiye cephesinde ise önümüzdeki günlerde konuya ilişkin daha üst düzeyden açıklamalar gelebilir. İlişkilerin normalleşmesi ihtimali şimdilik rafa kalkmış görünürken, bu kararın özellikle ticaret ve güvenlik alanlarındaki yansımaları merak konusu.

Uzmanlar, bu gelişmeyi İsrail'in bölgesel yalnızlığını kırma stratejisinin bir parçası olarak okuyor. Tel Aviv, bir yandan Arap ülkeleriyle normalleşmeyi sürdürürken diğer yandan Türkiye ile ilişkilerini onarılması zor bir noktaya sürüklüyor. Kararın zamanlamasının tesadüf olmadığı, Gazze'deki yıkımın gölgesinde alınmış politik bir manevra olduğu değerlendirmesi Ankara'da hakim görüş haline gelmiş durumda.