İsrail fosfor bombası iddiaları ve Lübnan’da tırmanan gerilim: Beyaz fosfor nedir, neden tartışılıyor?

Ne oldu?

İsrail fosfor bombası tartışması, Lübnan resmi ajansı NNA’nın yeni bir iddiasıyla yeniden alevlendi. Ajans, İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyindeki sivil yerleşim alanlarına yasaklı beyaz fosfor bombasıyla saldırı düzenlediğini duyurdu. Saldırıda yangınların çıktığı ve çok sayıda kişinin dumandan etkilendiği bildirildi. İsrail tarafı ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. Bu gelişme, 26 Kasım’da yürürlüğe giren ateşkes mutabakatının ruhuna aykırı bir adım olarak değerlendiriliyor. Lübnan, olayı uluslararası kuruluşlara taşıma hazırlığında olduğunu belirtti.

Neden gündemde?

Beyaz fosfor silahları, uluslararası hukukta sivil bölgelerde kullanımı ağır yaptırımlara tabi olan mühimmatlar arasında yer alıyor. 1980 tarihli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne (CCW) ek Protokol III, havada yanan ve geniş alanlara yayılan bu maddenin yoğun sivil nüfusun bulunduğu yerlerde kullanımını açıkça yasaklıyor. Fosfor bombası, temas ettiği yüzeyde oksijenle reaksiyona girerek bin dereceyi aşan ısı üretiyor ve yanma durdurulamıyor; derin doku yanıklarına ve kalıcı organ hasarlarına yol açıyor. İddiaların gündeme oturmasının bir diğer nedeni de bölgedeki dengelerin son derece hassas olması. İsrail ile Hizbullah arasında varılan ateşkes mutabakatına rağmen karşılıklı taciz atışlarının ve ihlal suçlamalarının sürmesi, yeni bir çatışma dalgası korkusunu canlı tutuyor.

Bilinmesi gerekenler

Beyaz fosfor, askeri doktrinde sis perdesi oluşturmak, düşman görüşünü engellemek ve hedef işaretlemek için kullanılıyor. Ancak patlayıcı olarak sivillerin bulunduğu alanlara bırakılması, geniş çaplı termal hasar nedeniyle kimyasal silah benzeri etki yaratıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü, daha önce de İsrail’i hem Gazze’de hem de Lübnan’da beyaz fosfor kullanmakla suçlamış ve bağımsız soruşturma talep etmişti. Anadolu Ajansı’nın belgelediği görüntülerde, 2024 yılı boyunca İsrail topçu birliklerinin sınır hattındaki Dheira ve çevresinde fosfor temelli mühimmat ateşlediği tespit edilmişti. İsrail ordusu ise bu mühimmatı yalnızca askeri hedeflere karşı ve yasal çerçevede kullandığını savunuyor. Öte yandan 2013’te İsrail, beyaz fosfor içermeyen yeni nesil sis bombaları üzerinde çalıştığını duyurmuş ancak alternatif stoklar yeterli olana kadar mevcut mühimmatı kullanmaya devam edeceğini açıklamıştı.

Sırada ne var?

Lübnan hükümeti, BM Geçici Görev Gücü (UNIFIL) ve BM Güvenlik Konseyi nezdinde acil girişim başlatmaya hazırlanıyor. Beyrut yönetimi, saldırının ateşkes anlaşmasının açık ihlali olduğu görüşünde. Diplomatik kaynaklar, önümüzdeki günlerde konunun BM Genel Kurulu gündemine de taşınabileceğini belirtiyor. Bölgede gözler, mutabakatı denetleyen ABD ve Fransa’nın nasıl bir tavır alacağına çevrilmiş durumda. Şu ana kadar İsrail’den iddiaları yalanlayan ya da doğrulayan resmi bir ses çıkmadı. Sessizliğin devamı, uluslararası toplumda “zımni onay” veya “aldırmazlık” olarak yorumlanabilir. Uzmanlar, bu tür münferit ama ağır ihlallerin taraflar arasındaki güveni tamamen sıfırlayabileceği ve kontrolden çıkacak bir misilleme sarmalını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.