İsrail'den Washington'a 'F-35' Çağrısı: Ankara'ya Satış Neden Ortadoğu'da Dengeleri Sarstı?
Başbakan Binyamin Netanyahu, Türkiye'ye F-35 satışının Ortadoğu'daki güç dengesini yok edeceğini savundu. Trump yönetiminden satışa yeşil ışık beklendiği bir dönemde gelen bu çıkış, iki ülke arasındaki stratejik rekabeti yeniden alevlendirdi.
Ne oldu?
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD'nin Türkiye'ye F-35 savaş uçağı satışına yönelik tutumuna açıkça karşı çıktı. İsrail basınına yansıyan ve uluslararası ajanslar tarafından da teyit edilen açıklamasında Netanyahu, satışın gerçekleşmesi halinde "Ortadoğu'daki güç dengesinin yok olacağını" savundu. Bu çıkış, özellikle New York Times'ın (NYT) eski Başkan Donald Trump'ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a F-35 konusunda destek vermesinin beklendiğini yazmasının hemen ardından geldi. Netanyahu'nun sözleri, bölgedeki iki Amerikan müttefiki arasında Washington merkezli bir lobi savaşının yaşandığını gözler önüne seriyor.
Neden gündemde?
Konu, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle 2019 yılında F-35 programından çıkarılmasıyla başlayan krizin, jeopolitik depremlerin gölgesinde yeniden şekillenme ihtimaliyle gündemde. Suriye'de Baas rejiminin devrilmesinden sonra değişen güç dengeleri ve İsrail'in bölgedeki güvenlik mimarisini tek başına şekillendirme arayışı, Ankara ile Tel Aviv'i doğrudan bir rekabete itmiş durumda. İsrail'in, askeri teknolojideki üstünlüğünü (Niteliksel Askeri Üstünlük - QME) korumak için ABD Kongresi'nde yıllardır yürüttüğü yoğun lobi faaliyeti, şimdi de olası bir F-35 satışını engellemeye odaklanıyor. Diğer yandan Hürriyet'in haberine göre, Trump'ın CAATSA yaptırımlarını hafifletmek veya kongreye rağmen satışın önünü açmak için 2026 ara seçimleri öncesinde harekete geçebileceği iddiası süreci daha da kritik hale getiriyor.
Bilinmesi gerekenler
Türkiye, F-35 projesinin 3. seviye ortağı olarak programa milyarlarca dolar yatırmış ve uçağın bazı parçalarının üretimini üstlenmişti. Ancak S-400 alımı sonrası idari yaptırımlar (CAATSA) devreye girdi ve teslimat durduruldu. Şu an masada iki senaryo var: Türkiye'nin S-400'leri aktif olarak kullanmayacağına dair bir çözüm formülü karşılığında F-35 programına dönüşü veya satışın yeni nesil F-16 Blok 70'lerle sınırlı kalması. Netanyahu'nun itirazı ise satılan platformdan bağımsız olarak, Türk Hava Kuvvetleri'nin 5. nesil kabiliyetlere kavuşmasının İsrail'in hava sahasındaki hareket serbestisini kısıtlayacağına dayanıyor. Özellikle Doğu Akdeniz'deki enerji denklemi ve hava sahası mücadeleleri düşünüldüğünde, İsrail’in bölgede F-35 kullanabilen tek ülke olma ayrıcalığını kaybetmek istemediği görülüyor.
Sırada ne var?
Gözler şimdi Beyaz Saray ve Pentagon'da. Diplomatik kaynaklar, Trump yönetiminin Türkiye'yi Batı savunma sistemine yeniden entegre etmek için F-35 kartını güçlü bir koz olarak gördüğünü aktarıyor. Ancak İsrail lobisinin Kongre üzerindeki etkisi, bu süreçte Ankara'nın önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor. Türkiye ise bir yandan kendi 5. nesil savaş uçağı KAAN'ın geliştirme sürecini hızlandırırken, diğer yandan Avrupa ile Eurofighter tedariki için diplomatik temaslarını sürdürüyor. Eğer F-35 satışı gerçekleşmezse, Ankara alternatif tedarik yollarına yönelmekte kararlı. Sürecin nasıl sonuçlanacağı, ABD'nin stratejik önceliklerine ve İsrail'in buna ne ölçüde direnebildiğine bağlı olacak.
Sık Sorulan Sorular
Netanyahu, Türkiye'ye F-35 satışına neden karşı çıkıyor?
Netanyahu, satışın gerçekleşmesi halinde Ortadoğu'daki askeri güç dengesinin yok olacağını iddia ediyor. İsrail, ABD yasalarında yer alan Niteliksel Askeri Üstünlük (QME) maddesine dayanarak, bölgede F-35 kullanabilen tek ülke olma statüsünü korumaya çalışıyor.
Türkiye F-35 projesinden neden çıkarılmıştı?
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerini satın alması nedeniyle ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamında yaptırıma uğramış ve 2019 yılında F-35 ortaklık programından askıya alınmıştı.
Trump'ın F-35 satışına yeniden onay vermesi mümkün mü?
New York Times'ın iddialarına göre, Trump yönetiminin Türkiye'ye F-35 satışı konusunu yeniden gündeme getirmesi bekleniyor. Ancak bu, Kongre'deki güçlü İsrail lobisinin engellemeleri ve CAATSA yaptırımlarının kapsamına bağlı, henüz resmi bir adım atılmış değil.