İsrail'den Türkiye'ye karşı sözde soykırım tasarısı: 'Misilleme' hamlesi olarak mı gündemde?

Ne oldu?

İsrail Türkiye soykırım konusu, İsrail hükümetinin Türkiye'yi hedef alan sembolik fakat yüksek gerilimli bir adım atma hazırlığıyla gündeme oturdu. Sözcü Gazetesi'nin aktardığına göre İsrail, bugüne kadar reddettiği sözde Ermeni soykırımını resmen tanımak için bir karar tasarısını masaya yatırdı. Tasarı, kabine onayının ardından nihai karar için İsrail parlamentosuna (Knesset) sunulacak. Bu hamle, Türkiye'nin Güney Afrika'nın Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) İsrail'e karşı açtığı soykırım davasına resmen müdahil olma kararının hemen ertesinde geldi. BBC Türkçe'nin 7 Ağustos 2024'te bildirdiği üzere Türkiye, İsrail'in Gazze'deki eylemlerinin 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği gerekçesiyle Lahey'deki davaya taraf olmuştu. İsrail basınına yansıyan bilgilere göre Tel Aviv yönetimi, bu tasarıyı doğrudan Türkiye'ye bir 'misilleme' olarak kurguluyor.

Neden gündemde?

Konunun patlama noktasına gelmesi, iki ülke arasındaki diplomatik krizin adli bir zemine taşınmasıyla oldu. Serbestiyet'in haberine göre İsrail, bu tanıma kararıyla Türkiye'yi uluslararası arenada 'acıtmayı' hedefliyor. Milliyet'in 'Katliamcı İsrail'den küstah çağrı' başlığıyla duyurduğu gelişme, Ankara'da sert tepki çekti. Türk yetkililer, İsrail'in Gazze'de binlerce sivilin ölümüne yol açan ve TRT Haber'in 'soykırım ordusu ateşkesi ihlal etti' diye raporladığı saldırıları sürerken, tarihi bir konuda böyle bir adım atmasını 'ahlaki iflas' olarak niteliyor. İsrail ise bu adımı, Türkiye'nin UAD sürecindeki aktif rolüne karşı bir denge unsuru olarak sunuyor. Ege Alternatif'in haberinde, bu hamlenin bir 'soykırım tanıma girişimi' olduğu ve ikili ilişkileri uzun vadede zehirleme potansiyeli taşıdığı vurgulanıyor.

Bilinmesi gerekenler

Öncelikle takvim netleşmiş değil; karar tasarısının Knesset'teki oylamadan geçip geçmeyeceği ve nihai onayı alıp almayacağı belirsizliğini koruyor. İsrail, geçmişte ABD ve müttefikleriyle ilişkilerini zedelememek adına bu tanımadan bilinçli olarak kaçınıyordu. Bu tutumun değişmesi, bölgesel dinamikler açısından kırılma anlamına geliyor. Hukukçu gözlemciler, İsrail'in bu hamlesinin Lahey'deki davada herhangi bir hukuki bağlayıcılığı olmadığını, tamamen siyasi bir manevra olduğunu belirtiyor. Türkiye'nin davaya müdahillik süreci ise halen devam ediyor; Habertürk TV'nin analizinde, bu müdahalenin uluslararası hukukta baskı oluşturmasının beklendiği ancak İsrail'i karardan caydırmayacağı yorumu yapılıyor. Gazze'deki ateşkes ihlalleri ve sivil ölümleri sürerken, karşılıklı hamleler tansiyonu yükseltiyor. ABD ve AB'nin bu gerilim karşısında nasıl bir pozisyon alacağı ise merak konusu.

Sırada ne var?

Knesset'teki oylamanın önümüzdeki haftalarda yapılması bekleniyor. Tasarı geçerse, Türkiye'nin İsrail'e yönelik diplomatik yaptırımları sertleştirme ihtimali yüksek. Ankara'nın, Tel Aviv'deki maslahatgüzarını geri çağırması veya ticari kısıtlamaları genişletmesi gündeme gelebilir. UAD cephesinde ise Türkiye'nin müdahillik dosyası uluslararası kamuoyunda dikkatle izleniyor; mahkeme önünde yapılacak sözlü savunmalar kritik eşik olacak. Diplomatik kaynaklar, tarafların pozisyonlarının sertleştiğine, ancak gerilimin kontrollü bir şekilde yönetilmesi için perde arkasında bazı arabulucu ülkelerin devrede olduğuna işaret ediyor. Her iki başkentin de tam bir kopuştan ziyade, kamuoyuna güçlü mesaj vermeyi öncelediği, fakat sürecin istenmeyen sonuçlara gebe olduğu değerlendiriliyor.