İsrail'den ABD'ye görülmemiş tehdit: Çatışma rotasına gireriz

Ne oldu?

İsrail ABD İran tehdidi, Tel Aviv hükümeti ile Washington yönetimi arasında İran’ın nükleer programı ve bölgesel ateşkes müzakereleri nedeniyle patlak veren derin stratejik krizdir. İsrail hükümetinden üst düzey bir bakan, ABD’nin İran ile yürüttüğü diplomatik temaslara doğrudan karşı çıkarak, bu sürecin iki ülkeyi “çatışma rotasına” sokabileceğini açıkladı. Bu söylem, son yıllarda iki ülke arasında kamuoyuna yansıyan en sert uyarı olarak kayıtlara geçti. Açıklama, ABD ve İsrail’in İran’ın güney bölgelerine ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz unsurlarına yönelik geniş çaplı ortak askeri operasyonlar düzenlediği bir sürecin hemen ardından gelmesiyle dikkat çekiyor. Tel Aviv, askeri kazanımların müzakere masasında heba edilmemesi gerektiğini savunurken, Beyaz Saray ise bölgedeki gerilimi düşürmek için diplomatik kanalları zorluyor.

Neden gündemde?

Konu, iki yakın müttefik arasındaki güven bunalımının derinliğini gözler önüne serdiği için Türkiye ve dünya basınında geniş yankı buldu. İsrailli bakanın tehditvari çıkışı, BBC’nin de altını çizdiği gibi, “ne için savaşıldığı” sorusunun Tel Aviv’de yüksek sesle sorulmasına yol açtı. ABD ve İsrail’in İran savaşında aynı çizgide olup olmadığı sorgulanırken, Hürmüzgan saldırısı gibi kritik askeri hamlelerin ardından ABD’nin Tahran’la müzakerelere yönelmesi, İsrail’de bir ihanet algısı yarattı. Dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve olası bir nükleer mutabakat ihtimali, özellikle İsrail güvenlik bürokrasisinde büyük rahatsızlığa neden oldu. Aynı zamanda İran cephesinden gelen “daha şiddetli saldırı” tehditleri ve İsrail’in Lübnan sınırında saldırılarını genişletme kararı, krizin boyutlarını bölgesel bir savaş riskine taşıyor.

Bilinmesi gerekenler

İsrail’in temel kaybı, askeri caydırıcılığının diplomatik manevralarla zayıflatılması olarak görülüyor. İsrail, dünyanın en büyük doğal gaz sahalarından biri olan İran’ın Güney Pars bölgesini vurarak enerji altyapısına ciddi bir darbe indirmiş, buna karşılık Tahran da Katar’daki enerji tesislerine karşılık vermişti. Bu denli yüksek maliyetli bir çatışma ortamından diplomatik bir çıkış yapılması, Tel Aviv’e göre İran’a stratejik bir nefes aldırmak anlamına geliyor.

ABD cephesinde ise durum farklı değerlendiriliyor. Trump ve ekibinin daha önce İran’a yönelik “bir gecede yok edilebilirsiniz” gibi sert çıkışlarına rağmen, sahadaki askeri yıpranma ve ekonomik maliyetler, Beyaz Saray’ı ateşkes ve müzakere seçeneğine itiyor. İki başkent arasındaki temel çatlak şu noktada yoğunlaşıyor: İsrail İran’ın askeri kapasitesinin tamamen yok edilmesini isterken, ABD kontrol edilebilir bir zayıflatmanın yeterli olduğunu düşünüyor. Bu görüş ayrılığı, yakın gelecekte iki müttefik arasında ciddi bir hesaplaşma yaşanabileceği yorumlarını güçlendiriyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki günlerde ABD-İran hattındaki diplomasi trafiğinin hızlanması beklenirken, İsrail’in bu süreci sabote etmek için sahada yeni oldubittiler yaratma ihtimali masada duruyor. Tel Aviv’in Lübnan’da Hizbullah’a karşı operasyonlarını genişletme kararı, İran’a baskıyı artırmak için bir araç olarak görülse de, kontrolsüz bir tırmanışın önünü açabilir. Bölgeyi yakından izleyen analistler, ABD Başkanı’nın İsrail hükümetine vereceği tavizlerin krizin seyrini belirleyeceğini aktarıyor. İsrail iç kamuoyunda ise Washington’a karşı güvensizlik giderek artarken, koalisyon hükümeti içindeki sertlik yanlıları ile daha temkinli kanat arasındaki çatlağın derinleşeceği öngörülüyor.

Türkiye açısından bakıldığında, ABD-İsrail arasındaki bu stratejik kopuş, Tahran’a yönelik askeri baskının azalması anlamına gelebilir ki bu da bölgesel denklemleri Ankara lehine değiştirebilecek bir gelişmedir. Ancak Hürmüz Boğazı merkezli deniz çatışmalarının enerji piyasalarına etkisi ve olası bir İran-ABD yakınlaşmasının Suriye ile Irak’taki güç dengelerine yansıması, Türk dış politikasının dikkatle izlemesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.