İsrail'den 1915 hamlesi: Tel Aviv yönetimi 'Ermeni soykırımı' tasarısını kabine gündemine taşıyor

Ne oldu?

İsrail 1915 hamlesi, Tel Aviv yönetiminin 1915 olaylarını resmen 'Ermeni soykırımı' olarak tanımaya yönelik bir tasarıyı kabine gündemine taşıma kararıdır. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, söz konusu adımın hükümetin gündemine geleceğini bizzat duyurdu. Bu gelişme, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun geçtiğimiz yıl katıldığı bir programda ilk kez 1915 olayları için 'Ermeni soykırımı' ifadesini kullanmasının ardından geldi. İsrail basınına yansıyan haberlere göre tasarı, meclis onayına sunulmadan önce kabinede oylanacak.

Kararın, ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye jet motoru satışını Kongre'ye bildirmesinin hemen ardından gündeme gelmesi dikkat çekti. Ankara, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmazken, diplomatik kaynaklar gelişmeyi 'son derece vahim' olarak değerlendiriyor.

Neden gündemde?

İsrail'in bu hamlesi, iki ülke arasında uzun süredir kırılgan seyreden ilişkileri doğrudan hedef alması nedeniyle Türkiye'de büyük yankı uyandırdı. Türkiye, 1915 olaylarının hukuki ve tarihi bağlamda 'soykırım' olarak nitelendirilmesine her zaman karşı çıktı. İsrail ise bugüne kadar Ermeni iddiaları konusunda temkinli bir denge politikası izliyor, Yahudi Soykırımı'nın kendine özgü niteliğine vurgu yaparak bu tartışmanın dışında kalmaya özen gösteriyordu.

Netanyahu'nun geçen yılki ifadeleri bu dengenin bozulduğunun ilk sinyaliydi. Şimdi ise hükümet düzeyinde resmi bir tanıma adımı gündeme geliyor. Türk medyası gelişmeyi 'skandal', 'küstah çağrı' ve 'katliamcı İsrail'den Türkiye'yi hedef alan sözde Ermeni soykırımı hamlesi' başlıklarıyla duyurdu. İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları nedeniyle uluslararası alanda artan baskı altında olduğu bir dönemde böyle bir adım atması, dikkatleri dağıtma stratejisi olarak da yorumlanıyor.

Bilinmesi gerekenler

1915 olayları, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, I. Dünya Savaşı şartlarında yaşanan tehcir sırasında çok sayıda Ermeni'nin hayatını kaybettiği trajik bir tarihi süreçtir. Türkiye, bu olayların bir 'soykırım' olmadığını, savaş koşullarında iki tarafın da büyük acılar çektiğini savunuyor. Ermenistan ve pek çok Batılı ülke ise olayları 'soykırım' olarak tanıyor. İsrail, parlamenter düzeyde zaman zaman tartışmalar yaşasa da, şimdiye kadar yürütme organı olarak resmi bir tanıma kararı almaktan kaçınmıştı.

Tasarının kabineye gelmesi, İsrail iç politikasında da tartışmalı. Koalisyon içindeki muhafazakar ve dini partilerin konuya nasıl yaklaşacağı belirsiz. Ayrıca İsrail ile Azerbaycan arasındaki stratejik ilişkiler ve enerji işbirliği, böyle bir kararın Bakü cephesinde yaratacağı rahatsızlık üzerinden de değerlendiriliyor.

Sırada ne var?

Tasarının önümüzdeki günlerde İsrail kabinesinde oylanması bekleniyor. Oylamadan çıkacak sonuç, Ankara'nın atacağı adımları belirleyecek. Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin maslahatgüzar çekme, ekonomik yaptırımlar veya askeri işbirliğini askıya alma gibi seçenekleri değerlendirebileceğini belirtiyor. İsrail basını ise Netanyahu hükümetinin bu kartı Türkiye'ye karşı bir baskı aracı olarak kullanmayı amaçladığını iddia ediyor.

Öte yandan İsrail kamuoyunda ve akademik çevrelerde, böyle bir tanımanın Holokost'un benzersizliği ilkesini zedeleyebileceği yönünde ciddi eleştiriler de mevcut. Tasarının yasalaşıp yasalaşmayacağı, koalisyon içi dengelere ve uluslararası tepkilere bağlı olarak şekillenecek.