İsrail 1915 soykırım tanıma tepkisi: Ankara ve Bakü'den peş peşe açıklamalar

Ne oldu?

İsrail 1915 soykırım tanıma tepkisi, Tel Aviv yönetiminin 1915 olaylarını "Ermeni soykırımı" olarak tanıma kararı almasının ardından Türkiye ve Azerbaycan'dan yükselen diplomatik ve siyasi reaksiyonlar bütünüdür. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın sunduğu teklif, kabinede oybirliğiyle kabul edildi. Bu hamle, 2023 Ekim'inden bu yana Gazze savaşı nedeniyle zaten kopma noktasına gelen Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni bir kırılma yarattı. Karar, İsrail parlamentosunun daha önce 1915 olaylarını anma günü tayin ettiği ancak resmi tanımadan kaçındığı bir sürecin son aşaması olarak görülüyor.

Neden gündemde?

Karar, bölgesel dengeler ve Türkiye'nin dış politikadaki konumu açısından kritik bir zamanda geldi. İsrail'in bu adımı atmasının zamanlaması kadar, Azerbaycan'dan yükselen eş zamanlı ve sert tepki de gündemi belirledi. Bakü, Ermenistan'la barış görüşmelerinin sürdüğü bir dönemde müttefiki Türkiye ile tam bir dayanışma sergileyerek İsrail'e net mesajlar verdi. Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise kararı "tarihi gerçeklerin çarpıtılması" olarak nitelendirerek Tel Aviv büyükelçisini istişareler için Ankara'ya çağırdı. Bu gelişme, İsrail'in uluslararası alanda yalnızlaştığı bir dönemde Ankara'nın Filistin konusundaki sert söylemini tarihsel bir argümanla birleştirmesine zemin hazırladı.

Bilinmesi gerekenler

• Kararın hukuki süreci: İsrail kabinesinde kabul edilen teklifin yürürlüğe girmesi için parlamentoda da onaylanması gerekiyor. Henüz resmi teyit edilmiş bir parlamento takvimi açıklanmadı.
• Türkiye'nin pozisyonu: Ankara, 1915 olaylarının soykırım olarak nitelendirilmesini her zaman reddetti ve konunun tarihçiler tarafından incelenmesi gerektiğini savundu. Son açıklamada "Osmanlı mirasını sahiplenme" vurgusu dikkat çekti.
• Azerbaycan faktörü: Bakü'nün tepkisi, İsrail ile Azerbaycan arasındaki enerji ve savunma iş birliğinin geleceğine dair soru işaretleri doğurdu. İsrail, Azerbaycan'a silah satışında önemli bir tedarikçi konumundaydı.
• Uluslararası boyut: ABD, Fransa ve Almanya başta olmak üzere 30'dan fazla ülke 1915 olaylarını soykırım olarak tanıyor. İsrail, bu ülkeler arasına resmen katılan son devletlerden biri oldu.

Sırada ne var?

Ankara'nın atacağı adımlar, ilişkilerin seyrini belirleyecek. Türkiye'nin ticari kısıtlamaları artırması ya da diplomatik temsili daha da düşürmesi olasılık dahilinde. İsrail tarafında ise parlamentodaki oylamanın zamanlaması ve olası iç muhalefet izlenecek. Azerbaycan ile İsrail arasındaki enerji anlaşmalarının akıbeti de masada olacak. Bununla birlikte, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları sürerken Ankara'nın Filistin meselesini önceleyen söylemi, bu kararı iç kamuoyunda bir meşruiyet aracı olarak kullanmasına da hizmet edebilir. Orta vadede, iki ülke arasında normalleşme sinyallerinin tamamen ortadan kalktığı bir döneme girildiği görülüyor.