İran petrol fiyatı: Küresel düşüş dalgası Tahran’ı nasıl etkiliyor?

Ne oldu?

İran petrol fiyatı, İran’ın üretip ihraç ettiği ham petrol ve kondensatın uluslararası piyasalardaki varil fiyatıdır. Brent petrol, ABD ham petrolü ve Umman/Dubai gibi ana göstergeler üst üste üçüncü işlem gününde düşüşünü sürdürdü. Brent petrol yüzde 1’i aşan değer kaybıyla 72 doların altına kadar çekildi.

Bu düşüş dalgası, İran petrolünün alıcı bulduğu özellikle Asya piyasalarında da fiyatlamaları doğrudan etkiliyor. Her ne kadar İran petrolü ABD yaptırımları altında olsa da Tahran, başta Çin olmak üzere bağımsız rafinerilere sattığı ham petrolün fiyatını Brent ve diğer göstergelere belli iskontolarla endeksliyor. Gösterge fiyatlardaki gerileme, İran petrolünün satış fiyatını da aşağı çekiyor.

Neden gündemde?

Küresel petrol fiyatları, Kovid-19 sonrası en büyük çeyreklik kayba yönelmiş durumda. Arzın talepten daha hızlı artacağı beklentisi ve küresel ekonomik yavaşlamaya dair kaygılar fiyatları aşağı bastırıyor. Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkelerde akaryakıt fiyatları açısından bu tablo kısa vadede olumlu bir hava yaratsa da İran özelinde hesaplar daha karmaşık.

İran, bütçesini denkleştirebilmek için petrolünü belirli bir fiyat eşiğinin üzerinde satmak zorunda. Diğer yandan Türkiye’nin enerji güvenliğinde İran’dan alınan doğalgazın rolü büyük. Ham petrol tarafında ise son dönemde resmi ithalat durma noktasına gelse de bölgesel fiyat hareketleri dolaylı olarak Türkiye’deki rafineri maliyetlerini ve akaryakıt fiyatlarını etkileyebiliyor.

Bilinmesi gerekenler

• İran petrolü, resmi kanallardan çok gri piyasa ve derin iskontolarla işlem görüyor. Brent’teki her 1 dolarlık düşüş, İran’ın Çin’e sattığı ham petrolün varil fiyatında 0,5 ila 0,7 dolar arası ek bir erime anlamına gelebiliyor.
• Brent petrolün 72 doların altına gerilemesi, ABD ve Avrupa’daki resesyon korkuları ile OPEC+’ın üretim artırma ihtimaline dayanıyor. İran ise OPEC üyesi olmasına rağmen yaptırımlar nedeniyle kota kısıtlamalarına tabi değil, bu da fiyatlar düşerken İran’ı daha agresif satışa itebilir.
• Türkiye’de 2 Temmuz itibarıyla güncel akaryakıt fiyatlarında belirgin bir değişiklik beklenmezken, Brent’teki düşüşün devamı halinde önümüzdeki günlerde pompaya indirim olarak yansıma ihtimali bulunuyor.

Sırada ne var?

Gözler büyük merkez bankalarının faiz kararları ve ABD’nin stratejik petrol rezervlerine yönelik hamlelerinde olacak. Brent’te 70 doların altı kalıcı hale gelirse İran’ın satış stratejisini daha da agresifleştirme ihtimali doğar. Ankara için kritik başlık ise doğalgaz: İran’dan ithal edilen gazın fiyat formülü büyük oranda petrol fiyatlarına endeksli olduğu için, petrol fiyatlarındaki düşüşün orta vadede Türkiye’nin gaz ithalat faturasını hafifletme potansiyeli bulunuyor.