İran müzakereleri: Tahran'dan masaya oturmadan önce 'güvence' şartı

İran müzakereleri, Tahran yönetiminin nükleer programı ve bölgesel nüfuzu konusunda ABD ile İran arasında uzun süredir kesintiye uğrayan diplomatik temasların yeniden canlandırılması sürecidir. Son olarak İsviçre'de yapılması planlanan kritik tur öncesinde İran'dan gelen 'ön güvence' talebi, tüm denklemi değiştirdi.

Ne oldu?

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD ile müzakerelere başlamadan önce Washington'dan açık ve somut bir güvence talep etti. Bu talep, özellikle Trump yönetiminin 2018'de nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin yarattığı güvensizliğe dayanıyor. Tahran, bu kez anlaşmanın kalıcı olmasını ve yaptırımların kâğıt üzerinde kalmamasını istiyor. İran basınında yer alan haberlere göre, İsviçre'de planlanan tur, tarafların ön koşullarda anlaşamaması nedeniyle iptal edildi. Bununla birlikte Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yürütülen alt düzey temaslardan da henüz bir sonuç alınamadığı belirtiliyor.

Neden gündemde?

Müzakerelerin akıbeti, yalnızca Ortadoğu jeopolitiğini değil, küresel piyasaları da doğrudan etkiliyor. Müzakere haberlerinin kesilmesiyle birlikte petrol fiyatlarında sert bir sıçrama yaşandı. Buna karşılık altın, dolar ve euroda değer kayıpları gözlendi. Piyasalar, İran'ın olası bir anlaşma ile günlük 1.5 milyon varili aşan petrol ihracatını artıracağı beklentisini fiyatlamıştı. Sürecin tıkanması, özellikle enerji arzına dair endişeleri yeniden körükledi. Eş zamanlı olarak Güney Lübnan'da İsrail saldırılarının artması ve İran destekli grupların misilleme tehditleri, diplomatik çabaların önündeki en büyük engel olarak öne çıkıyor.

Bilinmesi gerekenler

İran'ın güvence talebi üç temel başlıkta yoğunlaşıyor. İlki, ABD başkanının anlaşmadan gelecekte tekrar çekilemeyeceğine dair kongre onaylı bir taahhüt. İkincisi, petrol, bankacılık ve enerji sektörlerini kapsayan yaptırımların tamamen ve geri döndürülemez şekilde kaldırılması. Üçüncüsü ise müzakereler devam ederken İsrail'in İran'a veya müttefiklerine yönelik saldırılarının durdurulması için ABD'nin etkili bir baskı mekanizması kurması. İran Devrim Muhafızları, Trump'ın tehditlerine sert yanıt vererek, askeri seçeneklerin masada olduğu bir ortamda anlamlı bir diplomasi yürütülemeyeceğini vurguladı. İslamabad'daki temasların başarısız olmasının ardından İran medyası, Tahran'ın İsrail'in Lübnan'a yönelik operasyonları nedeniyle tüm süreci askıya aldığını duyurdu.

Sırada ne var?

Kısa vadede müzakerelerin yeniden başlaması için arabulucu ülkelerin yoğun çaba sarf etmesi bekleniyor. Pakistan ve Umman'ın devrede olduğu belirtiliyor. Ancak İran'da muhafazakâr kanadın güçlü muhalefeti ve İsrail'in Gazze-Lübnan hattındaki askeri operasyonlarının genişlemesi, diplomatik pencereyi her geçen gün daraltıyor. Orta vadede, İran'ın nükleer programında kritik eşiklere yaklaşması ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ile yaşanan gerilim, askeri tırmanma riskini canlı tutuyor. Piyasa uzmanları, her iki taraftan gelecek açıklamaların petrol ve döviz piyasalarında sert dalgalanmalara yol açmaya devam edeceğini öngörüyor.