İran müzakereler öncesi güvence talebiyle ABD'ye Lübnan şartı koştu
İran'ın, ABD ile nükleer müzakerelere başlamadan önce İsrail'in Lübnan'daki saldırılarının durdurulacağına dair Washington'dan güvence istediği iddia edildi.
Ne oldu?
İran müzakereler öncesi güvence, Tahran yönetiminin ABD ile yeniden başlatılması planlanan görüşmelere dair öne sürdüğü diplomatik bir ön koşuldur. Uluslararası basında yer alan haberlere göre İran, müzakere masasına oturmak için ABD'den, İsrail'in Lübnan'a yönelik askeri operasyonlarının sona ereceğine ilişkin somut bir garanti talep ediyor. CNN International'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, bu talebin özellikle Hizbullah'ın etkin olduğu Lübnan'daki çatışmalı ortamla doğrudan bağlantılı olduğu belirtildi.
Neden gündemde?
Bu gelişme, ABD ile İran arasında uzun süredir dondurulmuş olan nükleer anlaşma (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) görüşmelerinin yeniden canlandırılması çabalarıyla aynı döneme denk geldi. ABD Başkanı'nın Ortadoğu Özel Temsilcisi aracılığıyla yürütülen ön temaslarda ilerleme kaydedildiği konuşulurken, İran'dan gelen bu şart sürecin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu. Talep, Tahran'ın bölgedeki vekil güçlerine (proxy) verdiği desteği sürdürme konusundaki kararlılığını da diplomatik bir koz olarak kullandığını gösteriyor.
Bilinmesi gerekenler
İran'ın güvence istediği ana konu, İsrail ile Hizbullah arasında zaman zaman alevlenen ve Lübnan'ın güneyinde yoğunlaşan çatışmalar. Tahran, müzakereler sürerken müttefiki Hizbullah'ın askeri baskı altında kalmasını istemiyor. İran Dışişleri Bakanlığı'na yakın kaynaklar, bu garantinin yazılı bir taahhütten ziyade, sahada bir ateşkesin sağlanmasına yönelik somut adımları kapsadığını öne sürüyor. Öte yandan ABD tarafının bu talebe nasıl yanıt verdiğine dair henüz resmi bir açıklama yok. Geçtiğimiz günlerde Hem Bloomberg hem de CNN tarafından servis edilen haberlerde, Beyaz Saray'ın konuyu temkinli bir dille değerlendirdiği aktarılıyor.
Sırada ne var?
Uzmanlar, İran'ın bu hamlesini müzakere öncesi pozisyon güçlendirme taktiği olarak değerlendiriyor. Eğer ABD, İsrail üzerindeki nüfuzunu kullanarak Lübnan sınırında bir sükunet sağlarsa, Umman veya Katar'da bir tur daha dolaylı ya da doğrudan görüşme yapılması ihtimali artabilir. Sürecin tıkanması durumunda ise İran'ın nükleer programı üzerindeki denetimin daha da zayıflaması ve bölgesel gerilimin tırmanması riski bulunuyor. Türkiye'nin de yakından izlediği bu süreçte, İran'ın garantileri alıp almayacağı, Ortadoğu'da önümüzdeki ayların güvenlik iklimini belirleyecek temel parametrelerden biri olacak.
Sık Sorulan Sorular
İran, ABD'den tam olarak nasıl bir güvence talep ediyor?
İran, görüşmeler başlamadan önce İsrail'in Lübnan'daki askeri saldırılarının durdurulmasını ve bölgede bir ateşkes ortamının sağlanmasını talep ediyor. Bu güvencenin somut saha adımlarını içermesi bekleniyor.
Bu güvence talebi hangi kaynaklar tarafından doğrulandı?
İddia ilk olarak CNN International tarafından İranlı yetkililere ve konuya yakın diplomatik kaynaklara dayandırılarak gündeme getirildi. Ardından Bloomberg ve Dünya Gazetesi gibi mecralar konuyu analiz etti. ABD ya da İran'dan henüz resmi bir teyit veya yalanlama gelmiş değil.
Bu talep nükleer müzakereleri nasıl etkiler?
Talep, masaya oturma sürecini yavaşlatabilir. İran bunu bir ön şart olarak öne sürüyor. ABD kabul etmezse müzakereler çökebilir; kabul ederse İran'ın bölgesel eli güçlenebilir ve nükleer pazarlıkta daha avantajlı bir konuma geçebilir.