İran'ın Hürmüz kozu ve İsrail'in ateş çemberi: Lübnan saldırıları bölgesel denklemi nasıl değiştiriyor?

Ne oldu?

İsrail Lübnan saldırıları, 2 Mart’tan bu yana bölgesel bir savaş niteliğine bürünmüş durumda. İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyine düzenlediği yoğun hava ve kara operasyonlarında ölenlerin sayısı 4 bini aştı. Çatışmalar ateşkes kararlarına rağmen devam ederken, İran destekli Hizbullah güçleri ile İsrail ordusu arasındaki karşılıklı saldırılar Nebatiye, Saydam ve Bin Cubel gibi kritik bölgelerde yoğunlaşıyor. İsrail’in insansız hava araçları ve topçu birlikleriyle düzenlediği taarruzlar, Lübnan’ın güneyindeki sivil yerleşimleri de vuruyor.

Sahadaki bu sıcak gelişmelerin gölgesinde İran cephesinden gelen bir hamle, gerilimi denizlere taşıdı. Bölgesel kaynaklara ve Serbestiyet’in haberine göre İran, gerekçe olarak doğrudan İsrail’in Lübnan saldırılarını göstererek Hürmüz Boğazı’nı yeniden transit geçişlere kapattı. Bu kritik adım, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik su yolunda yeni bir kriz anlamına geliyor.

Neden gündemde?

Konu iki boyutuyla Türkiye ve dünya kamuoyunun radarında. Birincisi, İsrail’in aylardır sürdürdüğü operasyonların insani boyutu. Lübnan resmi ajansı NNA’nın verilerine göre saldırılarda binlerce sivil hayatını kaybetti; altyapı büyük zarar gördü. İkincisi ve belki de küresel ekonomi açısından daha yakıcı olanı, İran’ın Hürmüz Boğazı hamlesi. İran’ın bu manevrası, İsrail’e destek verdiğini düşündüğü Batılı güçlere karşı asimetrik bir cevap niteliğinde. Boğazın kapanması, halihazırda kırılgan olan enerji piyasalarında şok dalgası yaratma potansiyeli taşıyor.

Öte yandan İsrail basını çelişkili bir tablo çiziyor. İsrail merkezli kaynaklar, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun Lübnan’a yönelik saldırıların durdurulması için talimat verdiğini iddia ediyor. Ancak bu iddialar, sahada artan bombardıman sesleriyle örtüşmüyor. Bu kopukluk, İsrail güvenlik bürokrasisi içinde veya İsrail-ABD ilişkilerinde perde arkasında bir kırılma olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

Bilinmesi gerekenler

• Can kaybı ve işgal: İsrail’in 2 Mart’ta başlattığı operasyonlarla Lübnan’ın güneyi işgal edilirken, yaşamını yitirenlerin sayısı 4 bini geçti. Lübnan hükümeti, bu saldırıları uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiriyor.
• Ateşkes krizi: ABD aracılığıyla varılan ateşkes metni, özellikle Hizbullah tarafından kesin bir dille reddediliyor. Hizbullah, İsrail’in sahada yeni oldubittiler yaratmasını kabul etmeyeceğini belirtiyor.
• Hürmüz’ün kapanması: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapattığı yönündeki bilgiler, Serbestiyet ve BBC gibi kaynaklarda yer buldu ancak bölgesel denizcilik otoritelerinden henüz resmi bir teyit gelmiş değil. Eylemin tam olarak ne kadar süreceği bilinmiyor.
• Uluslararası denklem: Batılı başkentler bir yandan İran’ı kışkırtıcı olmakla suçlarken, diğer yandan Netanyahu hükümetinin askeri kanadını dizginlemek için diplomatik baskıyı artırmış görünüyor.

Sırada ne var?

Bundan sonraki süreç iki kritik eşiğe bağlı. Birincisi, Netanyahu’nun saldırıları durdurma talimatının sahaya yansıyıp yansımayacağı. Eğer bu talimat rafa kalkar veya sadece taktiksel bir manevra olarak kalırsa, Lübnan’daki insani kriz derinleşecek. İkinci kritik eşik Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak. İran’ın sembolik bir kapatma eylemi yapması ile fiili ve uzun süreli bir abluka uygulaması arasındaki fark, petrol fiyatlarının kaderini belirleyecek. Olası bir ABD donanması müdahalesi veya İran’ın geri adım atması, bölgesel bir enerji savaşının fitilini ateşleyebilir. Diplomasi koridorlarında ise ateşkes çabalarına rağmen, tarafların maksimalist talepleri nedeniyle siyasi bir çözüm şimdilik ufukta görünmüyor.

Sık Sorulan Sorular

Soru: İran Hürmüz Boğazı’nı gerçekten kapattı mı? Cevap: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığı yönünde iddialar Serbestiyet ve BBC gibi yayın organlarında yer alsa da, henüz İranlı yetkililer tarafından resmi bir açıklama yapılmadı ve küresel deniz ticaretinde anlık bir durma raporlanmadı. Gelişmeler ihtiyatla takip ediliyor.

Soru: İsrail ordusu saldırıları durduracak mı? Cevap: İsrail basını Başbakan Netanyahu’nun saldırıları durdurma talimatı verdiğini yazdı. Bu iddiaya rağmen Lübnan’dan gelen haberler, İsrail ordusunun güneye yönelik hava ve topçu taarruzlarının sürdüğünü gösteriyor.

Soru: Saldırılarda şu ana kadar kaç kişi hayatını kaybetti? Cevap: Anadolu Ajansı ve Lübnan haber ajanslarının aktardığı verilere göre, İsrail’in 2 Mart’tan bu yana Lübnan’a düzenlediği saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısı 4 bini aştı.