İran'dan Trump'a gıda krizi yanıtı: 'Önce kendi ülkenize bakın'

Ne oldu?

Gıda, jeopolitik gerilimlerin en somut yansıma alanlarından biri olarak yeniden gündemin merkezine oturdu. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik sözlerine gıda üzerinden yüklendi. Kalibaf, "ABD'de 40 milyondan fazla kişi gıda kuponuna bağımlı. Bay Trump, İran halkına dair konuşmadan önce kendi ülkenizdeki yoksulluğa ve gıda güvencesizliğine baksın" ifadelerini kullandı. Açıklama, Tahran ile Washington arasındaki dolaylı atışmanın ekonomik verilerle desteklenen nadir örneklerinden biri oldu.

Neden gündemde?

Kalibaf'ın çıkışı, küresel gıda fiyatlarının seyri ve artan yaşam maliyetiyle birleşince yankı buldu. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, küresel gıda fiyatları haziran ayında sınırlı da olsa gerilerken et ve bitkisel yağ kalemlerinde yükseliş sürüyor. Bu tablo, hem gelişmekte olan ülkelerde hem de ABD gibi gelişmiş ekonomilerde dar gelirli kesimlerin temel besin maddelerine erişimini zorlaştırıyor. İran'da yaptırımların etkisiyle uzun süredir süren gıda enflasyonu, ABD'de ise pandemi sonrası kalıcılaşan yüksek market fiyatları aynı sorunun iki farklı yüzü olarak öne çıkıyor.

Bilinmesi gerekenler

Trump'ın gıdaya dair açıklamalarının içeriği tam olarak bilinmezken, Kalibaf'ın yanıtı doğrudan ABD Tarım Bakanlığı destekli Ek Beslenme Yardım Programı'na (SNAP) gönderme yaptı. ABD'de 2023 itibarıyla 41 milyonu aşkın kişi aylık ortalama 200 dolar civarında gıda yardımı alıyor. Bu rakam, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 12'sine denk geliyor. Öte yandan İran'da rialin değer kaybı ve yaptırımlar, özellikle kırmızı et ve süt ürünleri gibi temel gıdalara erişimi lüks haline getirmiş durumda. Gıda enflasyonu iki ülkede de sosyal kırılganlığı derinleştiren ortak payda olarak dikkat çekiyor.

Gıda sistemi, sürdürülebilirlik ve gıda güvenliği boyutlarıyla iklim değişikliğinden uluslararası siyasete uzanan geniş bir etki alanına sahip. Endüstriyel tarımın fosil yakıtlara bağımlılığı, toplam sera gazı emisyonlarının yüzde 37'sine varan oranlara ulaşarak gıdayı çevre politikalarının da öznesi yapıyor. Eylül ayında İstanbul'da düzenlenecek Foodist İstanbul etkinliği, küresel gıda sektörünü buluşturarak bu çok katmanlı sorunlara çözüm arayacak.

Sırada ne var?

İran'da cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından şekillenecek yeni ekonomik politikalarda gıda sübvansiyonlarının nasıl revize edileceği kritik başlık. ABD'de ise başkanlık seçimi öncesinde gıda enflasyonu ve SNAP yardımlarının kapsamı seçmen davranışını etkileyecek unsurlar arasında sayılıyor. Küresel ölçekte FAO'nun temmuz ayı gıda fiyat endeksi raporu, piyasalardaki yönü göstermesi bakımından yakından izlenecek.