İran-ABD teknik görüşmeleri: Cenevre'de kritik eşik aşıldı mı?

Ne oldu?

İran-ABD teknik görüşmeleri, iki ülke arasında tırmanan askeri gerilimi düşürmek ve olası bir çatışma sarmalını engellemek amacıyla başlatılan diplomatik bir süreçtir. Son olarak Umman’ın arabuluculuğunda İsviçre’nin Cenevre kentinde gerçekleştirilen üçüncü tur müzakereler, 26 Şubat 2026’da sona erdi. Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi, görüşmelerde “önemli ilerleme” kaydedildiğini duyurdu. Masada yalnızca nükleer meseleler değil, aynı zamanda bölgedeki vekalet savaşlarının durdurulması ve karşılıklı saldırıların sonlandırılması da vardı. Buna rağmen İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a yakın kaynaklar Tahran’ın iyimser olduğunu belirtirken, ABD tarafı İran’ın nükleer programını tamamen sonlandırması ve füze kabiliyetlerini sınırlandırması yönündeki taleplerinden geri adım atmadı.

Neden gündemde?

Cenevre’deki bu teknik masanın sonucu, yalnızca iki ülke için değil tüm Orta Doğu ve küresel piyasalar için kritik önem taşıyor. ABD’nin talepleri karşılanmadığı takdirde askeri seçeneklerin yeniden gündeme gelebileceği sinyali, enerji piyasalarında tedirginliğe yol açıyor. Nefes Gazetesi’nin “görüşmeler durdu” başlığı ile yansıttığı belirsizlik, aslında tarafların pozisyonlarındaki katılığı ortaya koyuyor. Buna karşılık Bloomberg ve BBC gibi uluslararası kaynaklar, tarafların saldırıları durdurma ve bu hafta içinde Viyana’ya taşınması beklenen yeni bir teknik tur üzerinde uzlaştığını aktarıyor. Çelişkili görünen bu haber akışı, diplomasinin ne denli kırılgan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor. Özellikle İran’ın nükleer takvimi ilerlerken, İsrail’in olası tek taraflı müdahale riski de Türkiye’nin yakın coğrafyasındaki tansiyonu yükseltiyor.

Bilinmesi gerekenler

Müzakerelerin formatı dikkat çekici. İran ve ABD, doğrudan yüz yüze görüşmek yerine Umman’ın mekik diplomasisiyle iletişim kuruyor. Bu yöntem, 2015 nükleer anlaşmasının da temelini atmıştı. Şu an masadaki başlıklar üç ana kümeye ayrılıyor: Birincisi, İran’ın yüzde 60’a ulaşan uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulması ve nükleer tesislerdeki denetimlerin yeniden tam kapsamlı hale getirilmesi. İkincisi, İran’ın Rusya’ya insansız hava aracı tedariki ve Yemen’deki Husiler başta olmak üzere vekil güçlere verdiği askeri desteğin sonlandırılması. Üçüncüsü ise iki ülke arasında özellikle Irak ve Suriye’de yaşanan doğrudan karşılıklı saldırıların durdurulması. ABD Dışişleri Bakanlığı, İran’ın taleplerini karşılamaması halinde yaptırımların ağırlaştırılacağını ve bölgedeki askeri varlığın artırılacağını net biçimde iletti. Buna karşın Tahran, yaptırımların önce hafifletilmesini ve nükleer dosyanın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’ndaki (IAEA) teknik çerçevede ele alınmasını istiyor. Umman’ın duyurduğu Viyana toplantısının, bu zıt pozisyonları ne kadar yakınlaştıracağı şu an için belirsiz.

Sırada ne var?

Tarafların bu hafta içinde teknik düzeyde Viyana’da bir araya gelmesi bekleniyor. Bu görüşmelerde nükleer dosyanın teknik boyutuna odaklanılması, siyasi kararların ise daha üst düzey bir zirveye bırakılması planlanıyor. Ancak asıl kırılma anı, İran’ın 2026 yazında nükleer anlaşma kapsamındaki bazı kısıtlamaların süresinin dolacak olması. Eğer diplomatik süreçten sonuç alınamazsa, ABD’nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne yaptırım mekanizmasını yeniden devreye sokma hamlesi gündeme gelebilir. Öte yandan Avrupa Birliği, ara buluculuk rolünü koruyarak hem İran’ı masada tutmaya hem de Washington’ı askeri seçenekler yerine diplomasiye zorlamaya çalışıyor. Cenevre’den sızan “önemli ilerleme” açıklamaları iyimserlik yaratsa da, şu ana kadar kağıt üzerinde somut bir mutabakat metni ortaya çıkmış değil. Bundan sonraki süreçte gözler, Viyana’dan çıkacak ara teknik rapora ve tarafların ateşkes konusunda atacağı somut adımlara çevrilmiş durumda.