İran-ABD saldırısı: Hürmüz'de mutabakat ihlali iddiasıyla yükselen tansiyon

Ne oldu?

İran-ABD saldırısı, ABD ordusunun İran'ın güney sahillerinde yer alan stratejik noktalara düzenlediği hava operasyonu ve bu operasyona Tahran'ın verdiği sert tepkiyle tanımlanan yeni bir krizdir. ABD ordusu, Hürmüz Boğazı'nda ticari bir kargo gemisini hedef alan İran'a yönelik geniş çaplı bir misilleme operasyonu gerçekleştirdiğini duyurdu. Saldırının hedefinde İran'ın Sirik bölgesi ve Keşm Adası'ndaki altyapı unsurlarının olduğu bildiriliyor. İran tarafı ise bu saldırının iki ülke arasında daha önce varılan mutabakatın açık bir ihlali olduğunu açıkladı. Hürmüz Boğazı'nda bir tankerin saldırıya uğraması ve İran'a ait bir İHA'nın bir ABD Apache helikopterini düşürmesiyle başlayan gerginlik, kısa sürede karşılıklı askeri hamlelere dönüştü.

Neden gündemde?

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği dar bir suyoludur ve burada yaşanan en ufak bir çatışma küresel enerji piyasalarında şok dalgaları yaratır. İran'ın güney sahillerine yönelik bir ABD saldırısı, uzun süredir gölgede yürütülen nükleer müzakereler ve bölgesel mutabakat arayışlarını doğrudan tehdit ediyor. BloombergHT ve CNBC-e gibi ekonomi kanallarının olayı "mutabakatın ihlali" vurgusuyla manşetlere taşıması, meselenin sadece askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir boyutunun da olduğunu gösteriyor. Saldırının hemen ardından petrol fiyatlarında ani bir sıçrama yaşanırken, Körfez'deki ABD üslerine yönelik İran misillemesi haberleri kaygıyı artırıyor. TRT Haber'in "İran'ı havadan vurduk" başlığıyla verdiği haber, operasyonun kapsamının başlangıçta bilinenden daha büyük olabileceğine işaret ediyor.

Bilinmesi gerekenler

Olaylar zinciri, ABD Başkanı Trump'ın bir ABD Apache helikopterinin İran tarafından düşürüldüğünü açıklamasıyla somutluk kazandı. ABD ordusu, misilleme olarak İran'ın Keşm Adası'ndaki bir iskeleyi ve petrol aktarım altyapısını vurduğunu doğruladı. Tahran ise Sirik'te patlama sesleri duyulduğunu belirterek, sivil alanların da etkilendiğini iddia etti; ancak bu iddia henüz bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı. İran ayrıca Körfez'deki ABD üslerine de saldırı düzenlediğini açıkladı. Bu karşılıklı hamleler, Basra Körfezi'nde "gizli milis hücreleri" ve İHA saldırılarıyla yürütülen asimetrik savaşın yeni bir evreye girdiğini gösteriyor. Tüm taraflar, ticari deniz trafiğinin güvenliğinin tehlikede olduğu konusunda hemfikir olsa da, kimin ilk ateşi açtığı konusundaki anlatılar birbiriyle çelişiyor.

Sırada ne var?

Mevcut durumda diplomatik bir çözüm penceresinin hızla daraldığı görülüyor. İran'ın "mutabakatın ihlali" söylemi, nükleer anlaşmaya dönüş veya bölgesel normalleşme adımlarının askıya alınabileceğine dair güçlü bir sinyal. ABD'nin ise Hürmüz'de seyrüsefer güvenliğini sağlama gerekçesiyle bölgeye yeni deniz unsurları kaydırabileceği değerlendiriliyor. Uluslararası Enerji Ajansı ve petrol piyasası oyuncuları, olası bir suyolu kapanmasının varil fiyatlarını çift haneli artırabileceği uyarısında bulunuyor. Tüm gözler, iki ülke arasında İsviçre üzerinden yürütülen dolaylı temasların devam edip etmediğine çevrilmiş durumda. Önümüzdeki 48 saat içinde yapılacak açıklamalar, tansiyonun kontrollü bir şekilde düşürülüp düşürülemeyeceğini belirleyecek.