İran ABD müzakere: Katar ve İsviçre’de yürütülen kritik görüşmelerde ilk tur tamamlandı

Ne oldu?

İran ABD müzakere, iki ülke arasında nükleer program ve yaptırımlar başta olmak üzere gerilimli konuları ele almak üzere başlatılan dolaylı diplomatik temaslardır. BBC’nin haberine göre, tarafların Katar’daki ilk tur görüşmeleri sonlandı. Müzakereler daha sonra İsviçre’ye taşındı ve NTV Haber’in aktardığı kadarıyla buradaki kritik zirve yaklaşık 18 saat sürdü. TRT Haber ise görüşmelerin 60 günlük bir müzakere takvimi çerçevesinde ilerleyeceğini duyurdu. Anadolu Ajansı’na konuşan Pakistanlı bir kaynak ise İsviçre’deki temasların henüz tamamen sona ermediğini öne sürdü. Süreç, Katar ve İsviçre’nin ev sahipliğinde, doğrudan yüz yüze temas yerine arabulucular aracılığıyla yürütülüyor.

Neden gündemde?

Bu müzakereler, yaklaşık on yıldır askeri gerilim, siber saldırılar ve vekalet savaşlarıyla şekillenen İran-ABD ilişkilerinde nadir görülen bir diyalog kapısı araladığı için dünya basınında geniş yer buluyor. Özellikle İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesini sürekli artırması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile yaşadığı denetim krizleri, nükleer bir eşiğe yaklaşıldığı endişelerini körüklüyor. ABD tarafı ise İsrail’in güvenlik kaygılarını da arkasına alarak Tahran’ın nükleer kabiliyet kazanmasını önlemek istiyor. Buna karşılık İran, ağır ekonomik yaptırımların hafifletilmesini talep ediyor. Vietnam.vn’in haberine göre İran, ABD’nin tehdit dilini sürdürmesi halinde müzakere masasından çekileceğini açıkça belirtti. Bu çıkış, görüşmelerin ne kadar kırılgan bir zeminde ilerlediğini gösteriyor.

Bilinmesi gerekenler

Taraflar arasındaki ilk tur, coğrafi olarak iki ayrı noktaya yayıldı. İlk etapta Katar başkent Doha’da başlayan temaslar, ikinci aşamada İsviçre’de devam etti. Bu durum, iki ülkenin doğrudan temastan kaçınma hassasiyetini ve arabulucu ülkelerin kritik rolünü gözler önüne seriyor. NTV Haber’in aktardığı 18 saatlik maraton oturum, masada yalnızca nükleer başlığın değil, bölgesel dosyaların da olduğuna işaret ediyor. TRT Haber’in gündeme getirdiği 60 günlük takvim ise müzakerelerin hızlı bir sonuç yerine kademeli bir yol haritasıyla ilerleyeceğini düşündürüyor. Anadolu Ajansı’nın Pakistanlı kaynağa dayandırdığı “müzakereler sona ermedi” bilgisi ise pazarlıkların perde arkasında sürdüğü ve resmi açıklamaların zaman alabileceği şeklinde yorumlanıyor. Bu çok katmanlı diplomasi trafiği, nihai bir anlaşmadan önce birçok taslak metnin gidip geleceğinin sinyalini veriyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki süreçte ikinci tur görüşmelerin yeri ve takvimi netleşecek. İran, müzakere süreci boyunca ABD’nin yeni yaptırım kararları almamasını ve askeri tehdit dilini rafa kaldırmasını şart koşuyor. Washington ise Tahran’ın nükleer faaliyetlerinde şeffaflık ve geri dönülemez sınırlamalar talep ediyor. 60 günlük takvimin sonunda taraflar bir çerçeve anlaşmasına varabilirse, 2015 nükleer anlaşmasının yeniden canlandırılması ya da yeni bir metin üzerinde uzlaşılması ihtimali masada olacak. Ancak İran’dan gelen “tehditler devam ederse müzakere etmeyiz” çıkışı, diplomasinin her an yerini tırmanmaya bırakabileceğini gösteriyor. Bölgesel aktörlerin, özellikle Körfez ülkeleri ve İsrail’in tutumu da sürecin seyrini belirleyecek diğer unsurlar arasında yer alıyor.