Irak'ta yolsuzluk depremi: Şafak baskınlarıyla bakanlar ve milletvekilleri gözaltında

Ne oldu?

Yolsuzluk, kamu yetkisinin özel çıkar için kötüye kullanılması olarak tanımlanırken Irak'ta yaşanan son gelişmeler bu tanımın çok ötesine geçen bir tabloyu ortaya çıkardı. Irak güvenlik güçlerinin sabaha karşı düzenlediği eş zamanlı operasyonlarda aralarında mevcut bakanlar, milletvekilleri ve üst düzey bürokratların da bulunduğu çok sayıda kişi gözaltına alındı. Operasyonun kapsamı, Irak siyasi tarihinde benzeri görülmemiş bir hesap verebilirlik hamlesi olarak nitelendiriliyor. Rudaw’ın haberine göre ABD’nin Iraklı yetkililere bin kişilik bir yolsuzluk listesi ilettiği, hatta Federal Soruşturma Bürosu’nun (FBI) sürece teknik destek sağlamak üzere devreye girebileceği iddia ediliyor. Anadolu Ajansı ise bazı siyasetçilerin yolsuzluk gerekçesiyle tutuklandığı yönündeki haberleri doğrularken, gözaltı sayısına ilişkin resmi bir açıklamanın henüz yapılmadığını vurguladı.

Neden gündemde?

Operasyonun zamanlaması ve hedef aldığı isimler bölgesel dengeleri sarsacak nitelikte. Irak, uzun yıllardır şeffaflık sıralamalarında en alt sıralarda yer alıyor; kamu ihalelerinde muvazaa, petrol gelirlerinden geri komisyon ve hayali projeler üzerinden zimmete para geçirme gibi yöntemler neredeyse sistemin bir parçası haline gelmişti. Bu nedenle doğrudan bakanlık düzeyine uzanan bir "Temiz Eller" benzeri girişim, ülkedeki siyasi elitin dokunulmazlık zırhının çatladığını gösteriyor. Konunun Türkiye kamuoyundaki yankısı ise iki boyutlu. Bir yandan Irak’taki Türk şirketlerinin faaliyet gösterdiği inşaat ve enerji sektörlerindeki ihale süreçlerini yakından ilgilendiriyor. Diğer yandan İzmir’de patlak veren belediye yolsuzluk operasyonları ve İstanbul’da İZBETON’a yönelik soruşturmalarla eş zamanlı gündeme gelmesi, yolsuzlukla mücadelenin bölgesel bir sıcak gündem maddesine dönüşmesine yol açtı.

Bilinmesi gerekenler

Olayın perde arkasında ciddi diplomatik hareketlilik var. ABD’nin Bağdat yönetimine baskıyı artırmak için detaylı mali istihbarat paylaştığı ve söz konusu listede petrol kaçakçılığı, gümrük sahtekarlığı ve offshore hesaplar üzerinden yürütülen kara para aklama ağlarına dair somut kanıtların bulunduğu belirtiliyor. Gözaltıların büyük kısmı, mevzuatın esnetilerek milyarlarca dolarlık ihalelerin belirli aile holdinglerine verilmesini sağlayan üst düzey bürokratlara odaklandı. Irak yasalarına göre rüşvet ve kamu malını zimmete geçirme suçları ağır hapis cezaları gerektiriyor ancak siyasi bağlantılar nedeniyle şimdiye kadar cezaların ne ölçüde uygulanacağı belirsizdi. Operasyonun şafak vakti düzenlenmesi, delil karartma riskine karşı alınmış bir önlem olarak değerlendiriliyor. Filipinler’deki halk protestolarına benzer bir toplum baskısının Irak sokaklarında yıllardır hissedildiği düşünüldüğünde, halkın bu hamleye verdiği temkinli iyimser tepki dikkat çekiyor.

Sırada ne var?

Gözaltındaki isimlerin ifade işlemlerinin tamamlanmasının ardından uluslararası kırmızı bülten taleplerinin gündeme gelebileceği konuşuluyor. Bağdat yönetimi, yurt dışına kaçmış olabilecek şüphelilerin mal varlıklarının dondurulması için ilgili ülkelerle adli iş birliği anlaşmalarını devreye sokmaya hazırlanıyor. Sürecin Irak Başbakanı Ali El Zeydi üzerindeki siyasi etkisi ise merak konusu. Bir yandan yolsuzlukla mücadele imajını güçlendirirken diğer yandan koalisyon ortaklarının tepkisini çekme riskiyle karşı karşıya. Türkiye açısından bakıldığında, Irak’taki bu temizlik hareketinin iki ülke arasındaki ticari ihalelerdeki şeffaflık beklentisini artıracağına kesin gözüyle bakılıyor. Önümüzdeki günlerde FBI’ın sahaya inip inmeyeceği ve listenin geri kalanının yeni gözaltı dalgalarını tetikleyip tetiklemeyeceği yakından izlenecek.