Irak'ta siyasi kriz derinleşirken Bağdat yönetimi ‘iki silah ve iki seçenek’ arasında sıkıştı

Ne oldu?

Irak, Batı Asya’da 46 milyonu aşkın nüfusuyla hem stratejik konumu hem de derin siyasi kırılganlıklarıyla dünya gündemindeki yerini koruyor. Son 24 saatte Bağdat yönetimi iki farklı cephede dikkat çekti. Bir yanda 2026 Dünya Kupası Asya Elemeleri kapsamında oynanan Irak-Norveç maçı golsüz beraberlikle sonuçlandı; diğer yanda ABD’li milyarder yatırımcı Tom Barrack’ın hem merkezi hükümet hem de Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) ile yaptığı üst düzey temaslar ekonomik ve siyasi bir hareketliliğe işaret etti. Independent Türkçe’nin analizine göreyse Muhammed Şiya es-Sudani hükümeti, Şii grupların silahlı kanatları ile devlet otoritesi arasında sıkışmış durumda. Hükümet bir yandan meşru orduyu kontrol ederken diğer yandan İran’a yakınlığıyla bilinen silahlı grupların gölgesinde politika üretmeye çalışıyor.

Neden gündemde?

Irak’ın gündemi birbiriyle bağlantılı üç başlıkta yoğunlaşıyor. Birincisi, spor diplomasisi üzerinden uluslararası görünürlük. Irak-Norveç maçı, ülkenin altyapı ve normalleşme iddiasını test ettiği bir platform olarak görülüyor. İkincisi, Tom Barrack’ın ziyareti. Eski Başkan Trump’ın yakın çevresinden olan ve Ortadoğu’da büyük gayrimenkul yatırımları bulunan Barrack’ın temasları, Irak’ta enerji ve yeniden inşa projelerine yönelik Amerikan özel sektör ilgisinin tazelendiğine yorumlanıyor. Üçüncüsü ve en kritiği ise Sudani hükümetinin karşı karşıya kaldığı yapısal açmaz. Hükümet, “iki silah ve iki seçenek” metaforuyla özetlenen bir kıskacın içinde: Anayasal olarak devletin tek silahlı gücü olması gereken ordu ile Haşdi Şabi çatısı altındaki İran destekli milisler arasında bir denge tutturmaya çalışıyor. Bu denge arayışı, ABD’nin askeri varlığının geleceği tartışmalarıyla birleşince Bağdat’taki siyasi iklim daha da ısınıyor.

Bilinmesi gerekenler

Irak, 1932’de bağımsızlığını kazandığından bu yana darbeler, savaşlar ve mezhepsel çatışmalarla biçimlenen istikrarsız bir siyasi yapıya sahip. Baas rejiminin 2003’te devrilmesinin ardından kurulan yeni düzende etnik ve mezhepsel kota sistemi iktidar paylaşımını sağlasa da devlet kurumlarının zayıflamasına yol açtı. Bugün 8 milyondan fazla nüfusa sahip başkent Bağdat, tarihsel olarak Abbasi Halifeliği döneminde İslam’ın Altın Çağı’na ev sahipliği yapmış olsa da şimdi sık sık siyasi kilitlenmelere sahne oluyor. Sudani hükümeti, İran’a yakın Şii partilerin desteğiyle iktidara gelmiş olsa da Sünni ve Kürt siyasi aktörlerle de çalışmak zorunda. Tom Barrack’ın IKBY ziyareti, Erbil-Bağdat hattındaki bütçe ve petrol gelirleri krizinin devam ettiği bir döneme denk geldi; bu da yabancı yatırımların federal yapı içindeki yetki çatışmalarından nasıl etkilenebileceği sorusunu gündeme taşıdı.

Sırada ne var?

Kısa vadede gözler Sudani hükümetinin Haşdi Şabi içindeki kontrol çabasına çevrildi. Başbakan, milis gruplarını devlet disiplini altına alma sözü vermiş olsa da bu grupların ekonomik kaynakları ve İran’la organik bağları direnç yaratıyor. Tom Barrack’ın ziyareti sonrası enerji ve altyapı alanında somut Amerikan yatırım anlaşmalarının duyurulması beklenebilir; bu da İran’ın Irak’taki ekonomik nüfuzuna karşı bir denge unsuru olarak değerlendiriliyor. Dünya Kupası elemeleri bağlamında milli takımın performansı ise siyasi tansiyondan bunalan Irak halkı için sınırlı da olsa bir moral kaynağı olmaya devam edecek. Önümüzdeki aylarda petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve ABD-İran gerginliğinin seyri, Bağdat’taki hassas terazinin hangi yöne kayacağını belirleyecek ana faktörler arasında yer alıyor.