İçişleri Bakanlığı 15 Temmuz'u 'kurucu dönüm' ilan etti: Peki bu ne anlama geliyor?

Ne oldu?

15 Temmuz, 15-16 Temmuz 2016 tarihleri arasında Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde kendilerini Yurtta Sulh Konseyi olarak tanımlayan bir grup asker tarafından gerçekleştirilen askerî darbe girişimidir. Girişim sırasında Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprülerinin tek taraflı trafiğe kapatılmasıyla başlayan olaylar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın cep telefonuyla bir televizyon kanalına bağlanarak halkı sokağa çağırmasıyla farklı bir boyut kazandı. Meydana gelen şiddet olaylarında siviller, polisler ve askerlerden oluşan yüzlerce kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı. Hükümet, darbe girişimini Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ile ilişkilendirirken, sonraki süreçte ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL) kapsamında geniş çaplı ihraçlar ve tutuklamalar yaşandı.

İçişleri Bakanlığı, 2025 yılındaki 10. yıl dönümü öncesinde 81 il valiliğine gönderdiği genelgede 15 Temmuz'u yalnızca bir anma günü olarak değil, bir 'kurucu dönüm' olarak nitelendirdi. Bu kavram ilk kez bu kadar üst düzey ve resmi bir metinde yer alarak, darbe girişiminin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki yerine dair yeni bir çerçeve çizdi.

Neden gündemde?

'Kurucu dönüm' ifadesi, siyasi ve toplumsal tartışmaların odağına oturdu. Kavramın hukuki veya tarihsel metinlerde bilinen sabit bir tanımı bulunmuyor. Bu nedenle eleştirmenler, genelgede geçen ‘neyi kurdunuz?’ sorusu üzerinden, kavramın mevcut siyasi sistemin meşruiyetini darbe girişimi üzerinden yeniden tanımlama çabası olabileceğini öne sürüyor. İfade, 15 Temmuz sonrası ilan edilen OHAL süreci, yapılan anayasa değişikliği ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçiş gibi kritik dönemeçleri akıllara getiriyor.

Öte yandan resmi makamlar, bu tanımı milletin demokrasiye sahip çıkışının ve yeni bir milli bilincin doğuşunun simgesi olarak savunuyor. Genelgeye göre anma programlarında öne çıkarılması istenen başlıklar arasında şehitlik vurgusu, milli birlik ruhu ve demokrasinin önemi yer alıyor. TRT Haber'de yer alan haberlere göre İstanbul başta olmak üzere yurt genelinde kapsamlı anma etkinlikleri düzenlenecek, Anadolu Ajansı ise yurt genelinde 15 Temmuz şehitlerinin anılarının yaşatıldığı okul ve benzeri mekânlardan insan hikâyeleri servis ediyor.

Bilinmesi gerekenler

• İçişleri Bakanlığı’nın genelgesinde 15 Temmuz, ‘Demokrasi ve Milli Birlik Günü’nün ötesinde, Türkiye’nin siyasi tarihini ikiye ayıran bir ‘kurucu dönüm’ olarak tanımlanıyor.
• Darbe girişimi gecesi resmi açıklamalara göre 250'den fazla sivil ve güvenlik görevlisi hayatını kaybetti. Olayların başlangıcı, saat 22.00 sıralarında İstanbul’daki iki ana köprünün askerler tarafından trafiğe kapatılmasıyla fark edildi.
• Girişimin ardından ilan edilen OHAL iki yıl sürdü. Bu süreçte Kanun Hükmünde Kararnamelerle (KHK) 125.000’den fazla kamu personeli ihraç edildi, on binlerce kişi tutuklandı. Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, gözaltı süreçlerinde işkence ve kötü muamele iddialarını raporladı.
• Darbe metninde "Yurtta Sulh Harekâtı" adı geçse de Türkiye kamuoyunda ve resmi belgelerde olay esas olarak FETÖ’nün bir eylemi olarak kodlanmış durumda.

Sırada ne var?

Türkiye, 15 Temmuz'un 10. yıl dönümüne siyasi kutuplaşmanın gölgesinde hazırlanıyor. 'Kurucu dönüm' tartışmasının, önümüzdeki günlerde muhalefet partilerinin ve sivil toplum kuruluşlarının açıklamalarıyla daha da alevlenmesi bekleniyor. İktidar kanadının ise bu kavramı yeni anayasa tartışmaları ve siyasi söylem içinde daha sık kullanması muhtemel. Anma programlarında, tıpkı geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi, millet iradesi ve demokrasi vurgusu ön planda olacak. Ancak bu özel yıldönümünde kullanılan dilin, yalnızca geçmişi anmakla kalmayıp gelecekteki siyasi rotaya da işaret eden bir karakter taşıdığı görülüyor.