Hürmüz krizi küresel tedarik haritasını değiştiriyor: Körfez rotayı demir yoluna çevirdi

Ne oldu?

Hürmüz krizi, İran ile İsrail ve ABD arasında tırmanan askeri gerilimin ardından Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferin fiilen durma noktasına gelmesiyle patlak veren çok boyutlu bir enerji ve ticaret krizidir. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolundaki aksaklıklar, ham petrol fiyatlarını sert biçimde yukarı çekerken küresel piyasalarda arz güvenliği endişesini had safhaya taşıdı. Bloomberg HT'nin haberine göre Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkeler, krizin hemen ardından bir araya gelerek deniz yoluna alternatif oluşturacak demir yolu bağlantılarını geliştirme seçeneklerini görüştü. Bu gelişme, küresel lojistik haritasında kalıcı bir kırılmanın işaret fişeği olarak yorumlanıyor.

Neden gündemde?

Boğazdaki tıkanıklık yalnızca günlük petrol akışını değil, uluslararası sigorta maliyetlerinden enerji ithalatçısı ülkelerin bütçe dengelerine kadar uzanan geniş bir zinciri sarstı. Türkiye özelinde bakıldığında, ekonomist.com.tr'de yer alan değerlendirmeye göre krizin Türkiye ekonomisine yükünün 14 milyar dolara ulaşabileceği hesaplanıyor. Bu rakamın cari açık ve enflasyon üzerinde yaratacağı baskı, hükümeti ve piyasaları alternatif tedarik senaryolarına yönlendiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol'un Sözcü Gazetesi'ne verdiği demeçte krizin kalıcı etkiler bırakacağını açıklaması, sorunun geçici bir şoktan öte yapısal dönüşümleri tetikleyeceğini ortaya koyuyor.

Bilinmesi gerekenler

Enerji piyasalarında ‘Hürmüz şoku’ öncesinde varil başına 70 dolar bandında seyreden Brent petrol, boğazdaki ilk fiili kapanma haberleriyle birlikte psikolojik sınırları aşarak üç haneli rakamlara yöneldi. Küresel tasarruf moduna geçiş, TRT Haber'in aktardığı verilere göre yalnızca akaryakıt fiyatlarında değil, gıdadan sanayi üretimine dek pek çok kalemde maliyet enflasyonu yaratıyor. Ekonomist Mahfi Eğilmez'in Doviz.com'daki yazısında çizdiği çerçeveye göre krizin en büyük kaybedenleri arasında net enerji ithalatçısı konumundaki gelişmekte olan ülkeler yer alırken, alternatif tedarikçi konumuna yükselen bazı Latin Amerika ve Afrika ülkeleri kazanan hanesine yazılıyor. Öte yandan Körfez'in demir yolu atağı, Basra'dan başlayıp Irak üzerinden Türkiye'ye, oradan Avrupa'ya uzanması planlanan koridor projelerini yeniden gündemin üst sırasına yerleştirdi. Bu hatların devreye girmesi halinde Türkiye'nin transit ülke stratejisi yeni bir ivme kazanabilir.

Sırada ne var?

Kısa vadede İngiltere öncülüğünde oluşturulduğu belirtilen deniz koalisyonunun boğazda seyrüsefer güvenliğini ne ölçüde sağlayabileceği belirleyici olacak. Ancak asıl dikkatler, krizin enerji dönüşümüne etkisine çevrilmiş durumda. Haberler.com'un duyurduğu COP31 gündeminde Hürmüz krizinin temiz enerji dönüşümünü hızlandıracağı değerlendirmesi, yenilenebilir enerji yatırımlarının beklenenden daha erken ölçek kazanabileceğine işaret ediyor. Demir yolu bağlantılarının ise 2027 sonuna kadar ilk etapta yük taşımaya başlayacak şekilde hızlandırılması konuşuluyor. Türkiye açısından sürecin en kritik başlığı ise artan enerji maliyetlerini telafi edecek dış ticaret ve transit gelir modellerinin bir an önce devreye alınması olarak öne çıkıyor.